श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 26 (1.26)

Mool Sanskrit · सञ्जयः

तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान्
आचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस्तथा
॥ 1.26 ॥

tatrāpaśyat sthitān pārthaḥ pitṝnatha pitāmahān
ācāryān mātulān bhrātṝn putrān pautrān sakhīṃstathā

Anuvaad

"Wahaan Partha (Arjuna) ne (dono senaon mein) khade hue pita-tulya chacha-taau, pitamah, guru, mama, bhai, putra, pautra aur mitron ko dekha…" (vaakya 1.27 mein jaari hai)

Bhaavaarth

"Apaśyat" — Arjuna ne dekha. 1.22 mein Arjuna ne kaha tha, "main dekhna chahta hoon ki mujhe kin se ladna hai." Uttar mil gaya — lekin aisa nahin jaisa unhone socha tha. Unhone "shatru" nahin dekhe; unhone pita, daada, guru, mama, bhai, bete, pote, dost dekhe.

Soochi kaun-kaun? Madhusudana Sarasvati har sambandh ke liye udaharan dete hain (Kaurav sena mein):

  • Pitṝn (pita-tulya): Bhurishrava jaise — pita ki peedhi ke sambandhi (chacha/taau).
  • Pitāmahān (pitamah): Bhishma, Somadatta jaise.
  • Ācāryān (guru): Drona, Kripa.
  • Mātulān (mama): Shalya, Shakuni jaise.
  • Bhrātṝn (bhai): Duryodhana aadi (chachere bhai).
  • Putrān (bete): Duryodhana ke putra Lakshmana jaise — Bharatiya parivaar mein bhatije bhi putra-samaan.
  • Pautrān (pote): Lakshmana aadi ke putra.
  • Sakhīn (mitra/hum-umr): Ashvatthama, Jayadratha jaise.

Aur Madhusudana jodte hain: "isi tarah apni sena mein bhi samajhna chahiye." Yaani Arjuna ne sirf Kaurav sena mein rishte nahin dekhe — dono taraf dekhe. Agla shloka (1.27) bhi kehta hai: senayor ubhayor api — "dono senaon mein".

Soochi ka kram. Pita, pitamah, aacharya — sabse pehle woh log jinke prati aadar aur kritagyata hai. Phir mama aur bhai — barabar ke rishte. Phir bete aur pote — jinke prati sneh aur zimmedaari hai. Phir mitra. Ek poori peedhi-dar-peedhi ki duniya. Kai shikshak ise ek "camera pan" ki tarah dekhte hain: Arjuna ki nazar ek chehre se doosre par jaati hai, aur har chehra ek naya rishta hai.

Shatru se vyakti tak. Yahi is adhyay ka mod hai. "Duryodhana ke samarthak" (1.23) ab "mera daada", "mera guru", "mera beta" ban gaye. Jo dooriyaan ladaai ko sambhav banaati thin, woh achaanak mit gayin.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein