ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 26 (1.26)

"അപശ്യത്" — അർജുനൻ കണ്ടു. 1.22-ൽ അർജുനൻ പറഞ്ഞിരുന്നു, "എനിക്ക് ആരോടൊക്കെ യുദ്ധം ചെയ്യണമെന്ന് കാണണം." ഉത്തരം കിട്ടി — എന്നാൽ അദ്ദേഹം വിചാരിച്ചതുപോലെയല്ല. അദ്ദേഹം കണ്ടത് "ശത്രുക്കളെ" അല്ല; അദ്ദേഹം കണ്ടത് അച്ഛന്മാരെ, മുത്തച്ഛന്മാരെ, ഗുരുക്കന്മാരെ, മാതുലന്മാരെ, സഹോദരന്മാരെ, മക്കളെ, പേരക്കുട്ടികളെ, കൂട്ടുകാരെ ആണ്.

പട്ടികയിൽ ആരൊക്കെ? മധുസൂദന സരസ്വതി ഓരോ ബന്ധത്തിനും ഉദാഹരണങ്ങൾ നൽകുന്നു (കൗരവസൈന്യത്തിൽ):

• പിതൄൻ (പിതൃതുല്യർ): ഭൂരിശ്രവസ്സിനെപ്പോലുള്ളവർ — പിതാവിന്റെ തലമുറയിലെ ബന്ധുക്കൾ (പിതൃസഹോദരന്മാർ).
• പിതാമഹാൻ (പിതാമഹന്മാർ): ഭീഷ്മർ, സോമദത്തൻ എന്നിവരെപ്പോലുള്ളവർ.
• ആചാര്യാൻ (ഗുരുക്കന്മാർ): ദ്രോണർ, കൃപർ.
• മാതുലാൻ (മാതുലന്മാർ): ശല്യർ, ശകുനി എന്നിവരെപ്പോലുള്ളവർ.
• ഭ്രാതൄൻ (സഹോദരന്മാർ): ദുര്യോധനൻ മുതലായവർ (പിതൃസഹോദരപുത്രന്മാർ).
• പുത്രാൻ (പുത്രന്മാർ): ദുര്യോധനന്റെ പുത്രനായ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലുള്ളവർ — ഭാരതീയകുടുംബത്തിൽ സഹോദരപുത്രന്മാരും പുത്രതുല്യർ.
• പൗത്രാൻ (പൗത്രന്മാർ): ലക്ഷ്മണൻ മുതലായവരുടെ പുത്രന്മാർ.
• സഖീൻ (മിത്രങ്ങൾ/സമപ്രായക്കാർ): അശ്വത്ഥാമാവ്, ജയദ്രഥൻ എന്നിവരെപ്പോലുള്ളവർ.

മധുസൂദനൻ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു: "ഇതുപോലെ സ്വന്തം സൈന്യത്തിലും മനസ്സിലാക്കണം." അതായത് അർജുനൻ കൗരവസൈന്യത്തിൽ മാത്രമല്ല ബന്ധങ്ങൾ കണ്ടത് — ഇരുവശത്തും കണ്ടു. അടുത്ത ശ്ലോകവും (1.27) പറയുന്നു: senayor ubhayor api — "ഇരു സൈന്യങ്ങളിലും".

പട്ടികയുടെ ക്രമം. പിതാക്കന്മാർ, പിതാമഹന്മാർ, ആചാര്യന്മാർ — ആദ്യം ആദരവും കൃതജ്ഞതയും അർഹിക്കുന്നവർ. പിന്നെ മാതുലന്മാരും സഹോദരന്മാരും — തുല്യനിലയിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ. പിന്നെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും — സ്നേഹവും ഉത്തരവാദിത്തവും ഉള്ളവർ. പിന്നെ മിത്രങ്ങൾ. തലമുറകളിലൂടെ നീളുന്ന ഒരു മുഴുവൻ ലോകം. പല ആചാര്യന്മാരും ഇതിനെ ഒരു "ക്യാമറ പാൻ" പോലെ കാണുന്നു: അർജുനന്റെ നോട്ടം ഒരു മുഖത്തുനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു, ഓരോ മുഖവും ഒരു പുതിയ ബന്ധമാണ്.

ശത്രുവിൽ നിന്ന് വ്യക്തിയിലേക്ക്. ഇതാണ് ഈ അധ്യായത്തിന്റെ വഴിത്തിരിവ്. "ദുര്യോധനന്റെ അനുയായികൾ" (1.23) ഇപ്പോൾ "എന്റെ മുത്തച്ഛൻ", "എന്റെ ഗുരു", "എന്റെ മകൻ" ആയി മാറി. യുദ്ധം സാധ്യമാക്കിയിരുന്ന അകലങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ഇല്ലാതായി.