ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 25 (1.25)

કૃષ્ણના પહેલા શબ્દો — "જો". સાતસો શ્લોકોની ગીતામાં કૃષ્ણનું પહેલું વાક્ય બસ આટલું છે: "પાર્થ, આ એકઠા થયેલા કુરુઓને જો." કોઈ ઉપદેશ નહીં, કોઈ સિદ્ધાંત નહીં. એક નિર્દેશ — જો.

રથ ક્યાં ઊભો રાખ્યો? અર્જુને માત્ર "બંને સેનાઓની વચ્ચે" કહ્યું હતું. કૃષ્ણે રથને ભીષ્મ અને દ્રોણની બરાબર સામે ઊભો રાખ્યો. શું આ સંયોગ છે? શ્લોક કારણ જણાવતો નથી. ઘણા શિક્ષકો આમાં કૃષ્ણનું સમજી-વિચારીને ભરેલું પગલું જુએ છે — અર્જુનને તેમના સૌથી કઠિન સંબંધોની સામે લાવવા, જેથી જે સંકટ અંદર છુપાયેલું છે, તે હવે સામે આવી જાય. મધુસૂદન કહે છે કે કૃષ્ણ, સૌના ગુપ્ત અભિપ્રાય જાણનારા, સમજી ગયા હતા કે અર્જુનમાં શોક અને મોહ ઉપસ્થિત થઈ ગયા છે.

"Kurūn" — કુરુ. કૃષ્ણ કહે છે "આ કુરુઓને જો" — "કૌરવોને" કે "શત્રુઓને" નહીં. કુરુ વંશમાં પાંડવો પણ આવે છે — બંને પક્ષ એક જ કુળના છે. ઘણા આધુનિક શિક્ષકો આ શબ્દ-પસંદગીમાં એક સંકેત જુએ છે: કૃષ્ણ અર્જુનનું ધ્યાન એક "શત્રુ-સેના" પરથી હટાવીને એક પરિવાર તરફ લઈ જાય છે. આ વ્યાખ્યા છે; મધુસૂદન આ શબ્દ પર અલગથી ટિપ્પણી કરતા નથી.

"પાર્થ" પર મધુસૂદનની બે વ્યાખ્યાઓ:

1. આશ્વાસન: "પૃથા (કુંતી) મારા પિતા (વસુદેવ)ની બહેન છે, અને તું તેમનો પુત્ર છે" — આ સંબંધ યાદ અપાવીને કૃષ્ણ અર્જુનને આશ્વાસન આપે છે: "હું સારથિ છું તેથી નિશ્ચિંત થઈને, નિર્ભય થઈને, બધા કુરુઓને જો; હું સારથિ તરીકે અતિ-સાવધાન છું."
2. હળવો ઉપહાસ (sopahāsam): મધુસૂદન કહે છે કે કૃષ્ણે અર્જુનને થોડા વિનોદ-ભાવ સાથે કહ્યું — "પાર્થ" સંબોધનથી જાણે એ સંકેત આપ્યો કે પૃથા (કુંતી)ની જેમ તારા પર પણ શોક-મોહ છવાઈ ગયો છે. નોંધ: મધુસૂદન આ વ્યાખ્યામાં તેને "સ્ત્રી-સ્વભાવ" સાથે જોડે છે — આ તેમના સમયની એક ધારણા છે જેને આજના વાચકો કદાચ ન માને. અમે અહીં તેમની વ્યાખ્યાને પ્રામાણિકતાથી નોંધી રહ્યા છીએ, તેનું સમર્થન નહીં.

ઉપદેશની ભૂમિકા. મધુસૂદનનો નિષ્કર્ષ: જો કૃષ્ણનો ઇરાદો માત્ર રથ ઊભો રાખવાનો હોત, તો સંજય બસ એટલું કહેત કે "રથ વચ્ચે ઊભો રાખ્યો". "પશ્ય" (જો) સુધીનું વાક્ય — અર્જુનનું ધૈર્ય વધારવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.