ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 22 (1.22)

ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ବ୍ୟାବହାରିକ ପ୍ରଶ୍ନ। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୈତିକ। ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଣିବା ଜରୁରୀ ଯେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିଏ କିଏ ଅଛନ୍ତି — କିଏ କେଉଁଠି ଠିଆ, କାହା ସହ ପ୍ରଥମେ ମୁକାବିଲା ହେବ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସଂଶୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

"Yoddhu-kāmān avasthitān" — ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୃଢ଼ ଠିଆ ହୋଇଥିବା। ମଧୁସୂଦନ ସରସ୍ୱତୀ ଏହି ଦୁଇ ଶବ୍ଦକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ପଢ଼ନ୍ତି: yoddhukāmān — "ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହାନ୍ତି, ଆମ ସହ ସନ୍ଧି (ବୁଝାମଣା) ନୁହେଁ"; avasthitān — "ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼, ଭୟରେ ହଲିନାହାନ୍ତି"। ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଯେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ — ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାନ୍ତିର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ତ ନାହିଁ।

ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଆଉ ଏକ ବିନ୍ଦୁ। "ଏହି ଯୁଦ୍ଧ-ଉଦ୍ୟମରେ — ଯାହା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ହିଁ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ — ମୋତେ କାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ କିଏ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ — ଏହା ଜାଣିବା ଏକ ବଡ଼ କୌତୂହଳ।" ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶବ୍ଦ bandhūnām eva parasparaṃ yuddhodyoge — "ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ହିଁ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ" — ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ: ଯୁଦ୍ଧର ଏହି ପାରିବାରିକ ସ୍ୱରୂପ ଏବେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ସୂଚନା, ପୀଡ଼ା ହୋଇନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନର ଭାର ବଦଳିବାକୁ ଯାଉଛି। "କାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ?" — ଏବେ ଏହା ଏକ ରଣନୈତିକ ପ୍ରଶ୍ନ। ମାତ୍ର କେଇଟି ଶ୍ଳୋକ ପରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଏକ ନୈତିକ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଯିବ: "ମୁଁ କ'ଣ ଏମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ?" ଶବ୍ଦ ସେହି, ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ।