ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 22 (1.22)

ഒരു യോദ്ധാവിന്റെ പ്രായോഗികചോദ്യം. ഈ സമയത്ത് അർജുനന്റെ ഉദ്ദേശ്യം പൂർണ്ണമായും തന്ത്രപരമാണ്. തന്റെ മുന്നിൽ ആരൊക്കെയുണ്ട് — ആര് എവിടെ നിൽക്കുന്നു, ആരെയാണ് ആദ്യം നേരിടേണ്ടത് — എന്ന് അറിയേണ്ടത് ഒരു യോദ്ധാവിന് ആവശ്യമാണ്. ഇതിൽ ഒരു സംശയവും കാണുന്നില്ല.

"യോദ്ധുകാമാനവസ്ഥിതാൻ" — യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവർ. മധുസൂദന സരസ്വതി ഈ രണ്ട് വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ വായിക്കുന്നു: yoddhukāmān — "യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, നമ്മോട് സന്ധി (ഒത്തുതീർപ്പ്) അല്ല"; avasthitān — "ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവർ, ഭയം കൊണ്ട് ഇളകാത്തവർ". അതായത് മുന്നിലുള്ളവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാണെന്ന് — അവസാനനിമിഷത്തിൽ സമാധാനത്തിന് എന്തെങ്കിലും സാധ്യതയില്ലെന്ന് — ഉറപ്പാക്കാൻ അർജുനൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

മധുസൂദനന്റെ മറ്റൊരു ബിന്ദു. "ഈ യുദ്ധോദ്യമത്തിൽ — ബന്ധുക്കൾ തമ്മിൽ തന്നെയുള്ള യുദ്ധത്തിൽ — എനിക്ക് ആരോടാണ് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടത്, ആര് എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യും — ഇതറിയുന്നത് വലിയൊരു കൗതുകമാണ്." മധുസൂദനന്റെ വാക്കുകൾ bandhūnām eva parasparaṃ yuddhodyoge — "ബന്ധുക്കൾ തമ്മിൽ തന്നെയുള്ള യുദ്ധം" — ശ്രദ്ധേയമാണ്: യുദ്ധത്തിന്റെ ഈ കുടുംബസ്വരൂപം ഇപ്പോൾ അർജുനന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു അറിവ് മാത്രമാണ്, വേദന ആയിട്ടില്ല.

ചോദ്യത്തിന്റെ ഭാരം മാറാനിരിക്കുന്നു. "ആരോടാണ് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടത്?" — ഇപ്പോൾ ഇതൊരു തന്ത്രപരമായ ചോദ്യമാണ്. ഏതാനും ശ്ലോകങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇതേ ചോദ്യം ഒരു ധാർമ്മികചോദ്യമായി മാറും: "ഇവരോട് ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യണോ?" വാക്കുകൾ അതുതന്നെ, അർത്ഥം തീർത്തും വ്യത്യസ്തം.