श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 22 (1.22)

Mool Sanskrit · अर्जुनः

यावदेतान् निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे
॥ 1.22 ॥

yāvadetān nirīkṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān
kairmayā saha yoddhavyamasmin raṇasamudyame

Anuvaad

"(Rath ko tab tak beech mein khada kijiye) jab tak main in yuddh ki ichchha se khade logon ko achchhi tarah dekh na loon — ki is yuddh ke udyog mein mujhe kin-kin se ladna hai."

Bhaavaarth

Ek yoddha ka vyavhaarik prashn. Arjuna ka iraada is samay poori tarah ranneetik hai. Ek yoddha ke liye yeh jaanna zaroori hai ki uske saamne kaun-kaun hai — kaun kahaan khada hai, kis se pehle saamna hoga. Isme koi sanshay nahin dikhta.

"Yoddhu-kāmān avasthitān" — ladne ki ichchha se date hue. Madhusudana Sarasvati in do shabdon ko dhyaan se padhte hain: yoddhukāmān — "jo ladna chahte hain, hamare saath sandhi (samjhauta) nahin"; avasthitān — "jo date hain, bhay se hile nahin". Yaani Arjuna yeh pakka karna chahte hain ki saamne wale sach mein yuddh ke liye taiyaar hain — aakhri pal mein shanti ki koi sambhaavna to nahin.

Madhusudana ka ek aur bindu. "Is yuddh ke udyog mein — jo bandhuon ka hi aapas mein yuddh hai — mujhe kin se ladna hai, aur kaun mujhse ladega — yeh jaanna ek bada kautuhal hai." Madhusudana ke shabd bandhūnām eva parasparaṃ yuddhodyoge — "bandhuon ka hi aapas ka yuddh" — dhyaan dene laayak hain: yuddh ka yeh paariwaarik svaroop abhi Arjuna ke man mein jaankari hai, peeda nahin bana.

Prashn ka bhaar badalne wala hai. "Kin se ladna hai?" — abhi yeh ek ranneetik prashn hai. Kuch hi shlokon baad yahi prashn ek naitik prashn ban jaayega: "kya mujhe inse ladna chahiye?" Shabd wahi, arth bilkul alag.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein