ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 16 (1.16)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ସଞ୍ଜୟଃ
ଅନନ୍ତବିଜୟଂ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ନକୁଲଃ ସହଦେବଶ୍ଚ ସୁଘୋଷମଣିପୁଷ୍ପକୌ
॥ 1.16 ॥
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau
ଅନୁବାଦ
"କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନନ୍ତବିଜୟ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ; ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ସୁଘୋଷ ଓ ମଣିପୁଷ୍ପକ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।"
ଭାବାର୍ଥ
"ରାଜା" ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ସଞ୍ଜୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ "ରାଜା" କହନ୍ତି — ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ମଧ୍ୟ 1.2ରେ "ରାଜା" କୁହାଯାଇଥିଲା। ଦୁଇ ରାଜା, ଗୋଟିଏ ରାଜ୍ୟ। ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ-ଚୟନ (ଜାଣିଶୁଣି ହେଉ ବା ନ ହେଉ) ସଂଘର୍ଷର ମୂଳକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଦିଏ: ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର କାହାର?
ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ବିଶେଷଣମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ:
- Kuntīputra: କୁନ୍ତୀ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରି ଧର୍ମ (ଦେବତା)ଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ — ଅର୍ଥାତ୍ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ।
- Rājā: ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ପ୍ରମୁଖ ରାଜା।
- Yudhiṣṭhira: ନାମର ଅର୍ଥ ହିଁ "ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ଥିର"। ମଧୁସୂଦନ: ଯୁଦ୍ଧରେ ଏ ହିଁ ସ୍ଥିର ରହିବେ ଓ ବିଜୟର ଭାଗୀଦାର ହେବେ; ଏମାନଙ୍କ ବିରୋଧୀମାନେ ସ୍ଥିର ରହିବେ ନାହିଁ।
ଶଙ୍ଖର ନାମ "ଅନନ୍ତବିଜୟ"। ଅନ୍ତହୀନ ବିଜୟ — ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧର୍ମ-ଆଧାରିତ ବିଜୟର ସଙ୍କେତ ବୋଲି ମାନିହେବ। ଏହା ନାମର ଅର୍ଥ; ଶ୍ଳୋକ ନିଜେ ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ ନାହିଁ।
ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ। ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଯାଆଁଳା ପୁଅ, ସବୁଠାରୁ ସାନ ପାଣ୍ଡବ। ସେମାନଙ୍କର ଏକାଠି ବର୍ଣ୍ଣନା ସେମାନଙ୍କ ଯାଆଁଳା ହେବା ଅନୁରୂପ। ଶଙ୍ଖ — ସୁଘୋଷ (ମଧୁର ଧ୍ୱନି) ଓ ମଣିପୁଷ୍ପକ (ମଣି-ପୁଷ୍ପ ପରି ସୁନ୍ଦର)।
AI-assisted draft translation — under review.