ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Arjuna Vishada Yogaଅଧ୍ୟାୟ 1, ଶ୍ଳୋକ 45 (1.45)

ଯୁକ୍ତିରୁ ବିଳାପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏଯାଏଁ ଅର୍ଜୁନ ଯୁକ୍ତି ଦେଉଥିଲେ — ଶ୍ରେୟ, ସୁଖ, ପାପ, କୁଳ-ଧର୍ମ। ଏଠାରେ ସ୍ୱର ବଦଳିଯାଏ: aho bata! — "ହାୟ!" ଏହା ଜଣେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱଗତ-କଥନ, ଯିଏ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ହିଁ ଚକିତ ଓ ଦୁଃଖୀ। ଅଭିନବଗୁପ୍ତଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏହା ଆତ୍ମଗତ — ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ନିଜ ସହ କଥା ହେଉଛନ୍ତି।

ନିଶ୍ଚୟ ହିଁ ପାପ। ମଧୁସୂଦନ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥା କହନ୍ତି: ଏଯାଏଁ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ, ତଥାପି ଅର୍ଜୁନ କହନ୍ତି "ଆମେ ପାପ କରିବାର ନିଶ୍ଚୟ କରି ବସିଛୁ।" ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ — ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ — ମଧ୍ୟ ପାପ। ଏବଂ ମଧୁସୂଦନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନର ଆଉ ଏକ କଥା କହନ୍ତି: କେହି ଯେପରି ନ କହନ୍ତି, "ଯଦି ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ଥିଲା, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଲ କାହିଁକି?" — କାରଣ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ) ମୁଁ ବିନା ବିଚାରରେ ଏହି ଧୃଷ୍ଟତା କଲି।

"Vayam" — ଆମେ (ସମସ୍ତେ)। ଅର୍ଜୁନ "ମୁଁ" ନୁହେଁ, "ଆମେ" କହନ୍ତି। ଅଭିନବଗୁପ୍ତ: vayam = କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ — ସମସ୍ତେ। ଅର୍ଜୁନ ଏବେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ପାପରେ ସାମିଲ ମାନନ୍ତି ଯାହା ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ କେବଳ କୌରବଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇଥିଲେ (1.38)। ଏହା ଏକ ନୈତିକ ସଚ୍ଚୋଟତା।

"Rājya-sukha-lobhena" — ରାଜ୍ୟ-ସୁଖର ଲୋଭରେ। 1.38ରେ ଅର୍ଜୁନ କୌରବଙ୍କୁ lobhopahata-cetas (ଲୋଭରେ ନଷ୍ଟ ମନ ଥିବା) କହିଥିଲେ। ଏବେ ସେ ନିଜ ଉପରେ ସେହି ଅଭିଯୋଗ ଲଗାନ୍ତି — "ରାଜ୍ୟ-ସୁଖର ଲୋଭରେ ଆମେ…" ଏହା ଏକ ଗଭୀର ମୋଡ଼: ଅନ୍ୟଠାରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ ଦେଖିଲେ, ତାହା ନିଜ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।