श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Arjuna Vishada YogaAdhyaay 1, Shloka 45 (1.45)

Mool Sanskrit · अर्जुनः

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम्
यद् राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः
॥ 1.45 ॥

aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam
yad rājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ

Anuvaad

"Haay! Kitne dukh ki baat hai ki hum ek mahaan paap karne ka nishchay kar baithe — ki raajya-sukh ke laalach mein apne hi logon ko maarne ke liye tatpar ho gaye!"

Bhaavaarth

Tark se vilaap tak. Ab tak Arjuna tark de rahe the — shreya, sukh, paap, kul-dharma. Yahaan swar badal jaata hai: aho bata! — "haay!" Yeh ek toote hue vyakti ka swagat-kathan hai, jo apne hi nirnay par chakit aur dukhi hai. Abhinavagupta ke anusaar yeh aatmagat hai — Arjuna maano khud se baat kar rahe hain.

Nishchay hi paap. Madhusudana ek sookshm baat kehte hain: abhi yuddh hua nahin, phir bhi Arjuna kehte hain "hum paap karne ka nishchay kar baithe." Unke liye nishchay — iraada — bhi paap hai. Aur Madhusudana Arjuna ke man ki ek aur baat batate hain: koi yeh na kahe, "agar aisi buddhi thi, to yuddh ke iraade se aaye hi kyon?" — kyunki (Arjuna ke shabdon mein) maine bina vichaar kiye yeh dhrishtata ki.

"Vayam" — hum (sab). Arjuna "main" nahin, "hum" kehte hain. Abhinavagupta: vayam = Kaurav aur Pandav — sab. Arjuna ab apne aap ko bhi us paap mein shaamil maante hain jiske liye pehle sirf Kauravon ko dosh diya tha (1.38). Yeh ek naitik imaandaari hai.

"Rājya-sukha-lobhena" — raajya-sukh ke laalach mein. 1.38 mein Arjuna ne Kauravon ko lobhopahata-cetas (laalach se nasht man wale) kaha tha. Ab woh apne aap par wahi aarop lagaate hain — "raajya-sukh ke laalach mein hum…" Yeh ek gehra mod hai: doosre mein jo dosh dekha, woh apne andar bhi dikha.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein