ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 45 (1.45)

യുക്തിയിൽ നിന്ന് വിലാപത്തിലേക്ക്. ഇതുവരെ അർജുനൻ യുക്തികൾ പറയുകയായിരുന്നു — ശ്രേയസ്സ്, സുഖം, പാപം, കുലധർമ്മം. ഇവിടെ സ്വരം മാറുന്നു: aho bata! — "അയ്യോ!" സ്വന്തം തീരുമാനത്തിൽ തന്നെ അമ്പരന്നും ദുഃഖിച്ചും നിൽക്കുന്ന, തകർന്ന ഒരു വ്യക്തിയുടെ ആത്മഗതമാണിത്. അഭിനവഗുപ്തന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇത് ആത്മഗതമാണ് — അർജുനൻ തന്നോടുതന്നെ സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ.

നിശ്ചയം തന്നെ പാപം. മധുസൂദനൻ ഒരു സൂക്ഷ്മകാര്യം പറയുന്നു: യുദ്ധം ഇതുവരെ നടന്നിട്ടില്ല, എന്നിട്ടും "നാം പാപം ചെയ്യാൻ നിശ്ചയിച്ചുപോയി" എന്ന് അർജുനൻ പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് നിശ്ചയം — ഉദ്ദേശ്യം — പോലും പാപമാണ്. അർജുനന്റെ മനസ്സിലെ മറ്റൊരു കാര്യവും മധുസൂദനൻ പറയുന്നു: "ഇങ്ങനെയൊരു ബുദ്ധിയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ എന്തിന് യുദ്ധത്തിനുള്ള ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ വന്നു?" എന്ന് ആരും ചോദിക്കാതിരിക്കട്ടെ — കാരണം (അർജുനന്റെ വാക്കുകളിൽ) ആലോചിക്കാതെയാണ് ഞാൻ ഈ ധൃഷ്ടത കാണിച്ചത്.

"വയം" — നാം (എല്ലാവരും). അർജുനൻ "ഞാൻ" എന്നല്ല, "നാം" എന്നാണ് പറയുന്നത്. അഭിനവഗുപ്തൻ: vayam = കൗരവരും പാണ്ഡവരും — എല്ലാവരും. മുമ്പ് കൗരവരെ മാത്രം കുറ്റപ്പെടുത്തിയ (1.38) ആ പാപത്തിൽ അർജുനൻ ഇപ്പോൾ തന്നെയും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതൊരു ധാർമ്മികസത്യസന്ധതയാണ്.

"രാജ്യസുഖലോഭേന" — രാജ്യസുഖത്തോടുള്ള ലോഭത്താൽ. 1.38-ൽ അർജുനൻ കൗരവരെ lobhopahata-cetas (ലോഭത്താൽ നശിച്ച മനസ്സുള്ളവർ) എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം അതേ കുറ്റം തന്നിൽത്തന്നെ ആരോപിക്കുന്നു — "രാജ്യസുഖത്തോടുള്ള ലോഭത്താൽ നാം…" ഇതൊരു ആഴമേറിയ വഴിത്തിരിവാണ്: മറ്റുള്ളവരിൽ കണ്ട ദോഷം തന്നിലും കണ്ടു.