ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 31 (1.31)

"Nimittāni viparītāni" — ઊલટાં શુકન. શ્રીધર: aniṣṭa-sūcakāni śakunāni — અનિષ્ટ (ખરાબ)ની સૂચના આપનારાં શુકન. મધુસૂદન ઉદાહરણ આપે છે — જેમ કે ડાબી આંખ ફરકવી (પરંપરાગત માન્યતામાં પુરુષ માટે અશુભ). અર્જુનને ચારે બાજુ ખરાબ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે.

ધ્યાન આપો: જ્યારે મન પહેલેથી દુઃખમાં હોય, ત્યારે ઘણી વાર દરેક વસ્તુ "ખરાબ સંકેત" લાગવા માંડે છે. શ્લોક પોતે એવું નથી કહેતો કે શુકન સાચાં હતાં કે નહીં — માત્ર એટલું કે અર્જુનને એવાં દેખાઈ રહ્યાં હતાં.

"Keśava" — સંબોધનનો ભાવ. મધુસૂદન કહે છે: કેશી જેવા દુષ્ટ દૈત્યોનો વધ કરીને આપ સદા ભક્તોની રક્ષા કરો છો — તેથી મને પણ શોક દૂર કરીને બચાવશો. (પરંપરાગત વ્યુત્પત્તિ: કેશી નામના અસુરનો વધ કરનાર = કેશવ. મધુસૂદન એક બીજી વ્યુત્પત્તિ પણ આપે છે: ka (બ્રહ્મા) અને īśa (રુદ્ર) — જેમના પણ સ્વામી.) એટલે કે અર્જુનનું સંબોધન એક છૂપી પ્રાર્થના પણ છે.

"Na ca śreyo 'nupaśyāmi" — કોઈ કલ્યાણ દેખાતું નથી. આ અર્જુનનો પહેલો તર્ક છે: આ યુદ્ધમાં કોઈ ભલાઈ નથી. મધુસૂદન તેને વધુ ઊંડો બનાવે છે:

• શ્રેય — દૃષ્ટ (આ લોકનું) કે અદૃષ્ટ (પરલોકનું) — બેમાંથી કંઈ દેખાતું નથી.
• એક પરંપરાગત શ્લોક મુજબ, યુદ્ધમાં સામે લડતાં મરાયેલો યોદ્ધા (અને યોગી સંન્યાસી) ઉત્તમ ગતિ પામે છે — પણ મારનાર માટે એવું કોઈ વિશેષ પુણ્ય કહ્યું નથી. તો જ્યારે અજાણ્યાને મારવામાં પણ શ્રેય નથી, ત્યારે પોતાના લોકોને મારવામાં તો બિલકુલ નથી.
• "આહવે" (યુદ્ધમાં) કહીને અર્જુન એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે તેઓ યુદ્ધના નિયમિત સંદર્ભની વાત કરી રહ્યા છે.

શરીરથી તર્ક સુધી. ધ્યાન આપો — 1.30માં મન ભમી રહ્યું હતું, અને 1.31માં અર્જુન તર્ક આપવાનું શરૂ કરે છે. શું ભમતું મન સાચો તર્ક આપી શકે? ગીતા આ જ પ્રશ્ન આગળ ઉઠાવશે.