ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 40 (1.40)

અર્જુનનો તર્ક — સમાજના પાયા પર ઘા. અર્જુન કહે છે કે યુદ્ધ માત્ર વ્યક્તિઓને નથી મારતું; તે એ પરંપરાઓને મારે છે જે પરિવાર અને સમાજને જોડે છે. મધુસૂદન તેની પ્રક્રિયા જણાવે છે: કુળ-ધર્મ તેનું પાલન કરનારાઓના અભાવમાં નષ્ટ થાય છે. જ્યારે યજ્ઞ, સંસ્કાર અને પરંપરાઓ નિભાવનારા પુરુષો યુદ્ધમાં મરી જાય છે, ત્યારે ધર્મનું પાલન અટકી જાય છે; અને બચેલાઓ — બાળકો વગેરે — સહિત આખા કુળને અધર્મ ઘેરી લે છે.

એક વ્યવહારુ સત્ય. આ તર્કની પાછળ એક ઊંડી વ્યવહારુ વાત છે: પરંપરાઓ પુસ્તકો કરતાં વધુ લોકોમાં જીવંત રહે છે. જ્યારે એક આખી પેઢી યુદ્ધમાં ખતમ થઈ જાય, ત્યારે તેમની સાથે જ્ઞાન, કૌશલ, કથાઓ, વિધિઓ અને નૈતિક મર્યાદાઓ પણ ચાલી જાય છે. બાળકોને શીખવનાર કોઈ બચતું નથી.

શ્રીધરનો સંકેત: શ્રીધર સ્વામી આ શ્લોકના "અધર્મ અભિભવતિ"ને માનસ દોષ (મનનો દોષ) કહે છે — એટલે કે પહેલું પતન મન અને મૂલ્યોનું થાય છે.

આ અર્જુનનો તર્ક છે. આ શ્લોક અને આગલા ચાર શ્લોકો (1.41–1.44)ના બધા વિચારો અર્જુનના છે — તેમની પોતાની સમજ અને તેમના સમયની સામાજિક-ધાર્મિક દૃષ્ટિ મુજબ. કૃષ્ણ તેમનો ઉત્તર જુદા સ્તરે આપશે. આ વાત આગળના શ્લોકોમાં ખૂબ જરૂરી બનશે.