भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 40 (1.40)

अर्जुनाचा युक्तिवाद — समाजाच्या पायावर आघात. अर्जुन म्हणतो की युद्ध फक्त व्यक्तींना मारत नाही; ते त्या परंपरांना मारते ज्या कुटुंब आणि समाज यांना जोडतात. मधुसूदन याची प्रक्रिया सांगतात: कुलधर्म पाळणाऱ्यांच्या अभावी नष्ट होतात. जेव्हा यज्ञ, संस्कार आणि परंपरा निभावणारे पुरुष युद्धात मरतात, तेव्हा धर्माचे पालन थांबते; आणि उरलेल्या — मुले इत्यादी — संपूर्ण कुळाला अधर्म घेरतो.

एक व्यावहारिक सत्य. या युक्तिवादामागे एक खोल व्यावहारिक गोष्ट आहे: परंपरा पुस्तकांपेक्षा अधिक माणसांमध्ये जिवंत राहतात. जेव्हा एक संपूर्ण पिढी युद्धात संपते, तेव्हा तिच्यासोबत ज्ञान, कौशल्य, कहाण्या, विधी आणि नैतिक मर्यादाही निघून जातात. मुलांना शिकवणारा कोणीच उरत नाही.

श्रीधरांचा संकेत: श्रीधर स्वामी या श्लोकातील "अधर्मोऽभिभवति" याला मानस दोष (मनाचा दोष) म्हणतात — म्हणजे पहिले पतन मनाचे आणि मूल्यांचे होते.

हा अर्जुनाचा युक्तिवाद आहे. या श्लोकातील आणि पुढच्या चार श्लोकांतील (1.41–1.44) सर्व विचार अर्जुनाचे आहेत — त्याच्या स्वतःच्या समजुतीनुसार आणि त्याच्या काळातील सामाजिक-धार्मिक दृष्टीनुसार. कृष्ण यांचे उत्तर वेगळ्या स्तरावर देतील. ही गोष्ट पुढच्या श्लोकांत अतिशय महत्त्वाची ठरेल.