श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Purushottama Yogaअध्याय 15, श्लोक 4 (15.4)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

ततः पदं तत् परिमार्गितव्यं
यस्मिन् गता न निवर्तन्ति भूयः
तमेव चाऽऽद्यं पुरुषं प्रपद्ये
यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी
॥ 15.4 ॥

tataḥ padaṃ tat parimārgitavyaṃ
yasmin gatā na nivartanti bhūyaḥ
tameva cā''dyaṃ puruṣaṃ prapadye
yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī

अनुवाद

"— फिर वह पद खोजना चाहिए जहाँ पहुँचकर फिर लौटना नहीं होता; (यह भाव रखकर कि) 'मैं उसी आदि पुरुष की शरण लेता हूँ जिससे यह सनातन प्रवृत्ति फैली है।'"

भावार्थ

शंकराचार्य. yat padaṃ vaiṣṇavaṃ tat parimārgitavyam, parimārgaṇam anveṣaṇaṃ jñātavyam ity arthaḥ — वैष्णव पद खोजना = जानना; kathaṃ parimārgitavyam iti āha — tam eva ca … ādyaṃ puruṣaṃ prapadye ity evaṃ parimārgitavyaṃ taccharaṇatayā — कैसे? "उसी आदि पुरुष की शरण" — शरण-भाव से।

आचार्य रामानुज (15.3–15.4): वृक्ष के सही स्वरूप का बोध और शरण से — पद की खोज।

श्रीधर स्वामी. tam eva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye śaraṇaṃ vrajāmīty evam ekāntabhaktyānveṣṭavyam — "उसी आदि पुरुष की शरण जाता हूँ" — इस एकांत भक्ति से खोजना।

मधुसूदन सरस्वती. खोजने का तरीका: guruṃ upasṛtya … vedāntavākyavicāreṇa parimārgitavyam — गुरु के पास जाकर, वेदांत-वाक्यों के विचार से; प्रमाण छांदोग्य: so 'nveṣṭavyaḥ sa vijijñāsitavyaḥ।

मध्वाचार्य. na ca bhagavato 'nyaḥ śaraṇyo 'sti — भगवान के सिवा कोई शरण-योग्य नहीं; और chedanopāyo hy atrākāṅkṣitaḥ — यहाँ काटने का उपाय ही पूछा गया।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ