ভগবদ্গীতা · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaঅধ্যায় 13, শ্লোক 33 (13.33)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
যথা প্রকাশয়ত্যেকঃ কৃত্স্নং লোকমিমং রবিঃ
ক্ষেত্রং ক্ষেত্রী তথা কৃত্স্নং প্রকাশয়তি ভারত
॥ 13.33 ॥
yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ
kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata
অনুবাদ
"হে ভারত, যেমন একটি সূর্য এই সমগ্র জগৎকে আলোকিত করে, তেমনই ক্ষেত্রী (ক্ষেত্রের স্বামী) সমগ্র ক্ষেত্রকে প্রকাশিত করেন।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। kaḥ kṣetrī? paramātmā ity arthaḥ; ravidṛṣṭāntaḥ atra ātmanaḥ ubhayārtho'pi bhavati — ravivat sarvakṣetreṣu eka eva ātmā, alepakaś ca iti — সূর্যের উপমা দুটি কথা বলে: সব ক্ষেত্রে একই আত্মা, এবং নির্লিপ্ত।
আচার্য রামানুজ। kṣetrī mama idaṃ kṣetram īdṛśam iti kṛtsnaṃ bahiḥ antaḥ ca āpādatalamastakaṃ svakīyena jñānena prakāśayati — ক্ষেত্রী "আমার এই শরীর এমন" — পা থেকে মাথা পর্যন্ত, বাইরে-ভিতরে — নিজের জ্ঞান দিয়ে প্রকাশিত করেন।
AI-assisted draft translation — under review.