ভগবদ্গীতা · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaঅধ্যায় 13, শ্লোক 34 (13.34)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
ক্ষেত্রক্ষেত্রজ্ঞয়োরেবম্ অন্তরং জ্ঞানচক্ষুষা
ভূতপ্রকৃতিমোক্ষং চ যে বিদুর্যান্তি তে পরম্
॥ 13.34 ॥
kṣetrakṣetrajñayorevam antaraṃ jñānacakṣuṣā
bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param
অনুবাদ
"যারা এভাবে জ্ঞানচক্ষু দিয়ে ক্ষেত্র ও ক্ষেত্রজ্ঞের পার্থক্য, এবং ভূত-প্রকৃতি থেকে মোক্ষ (-এর উপায়) জানে — তারা পরমকে লাভ করে।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। jñānacakṣuṣā śāstrācāryaprasādopadeśajanitam ātmapratyayikaṃ jñānaṃ cakṣuḥ — শাস্ত্র ও আচার্যের কৃপাপূর্ণ উপদেশ থেকে উৎপন্ন, আত্ম-অনুভবরূপ জ্ঞানচক্ষু; bhūtānāṃ prakṛtiḥ avidyālakṣaṇā avyaktākhyā, tasyāḥ … mokṣaṇam।
আচার্য রামানুজ। vivekaviṣayajñānākhyena cakṣuṣā — বিবেকের জ্ঞানরূপ চোখ দিয়ে; mokṣyate anena iti mokṣaḥ, amānitvādikam — যা দিয়ে মুক্তি মেলে, তা-ই "মোক্ষ" — অর্থাৎ অমানিত্ব ইত্যাদি (13.7-এর লক্ষণ)-ই মুক্তির সাধন; te paraṃ yānti nirmuktabandhanam ātmānaṃ prāpnuvanti।
AI-assisted draft translation — under review.