ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 14 (1.14)

પહેલું દૃશ્ય — કૃષ્ણ અને અર્જુન એક રથ પર. ગીતાનાં મુખ્ય પાત્રો અહીં પહેલી વાર સામે આવે છે — અને એક સાથે. સંજય તેમને અલગ-અલગ નહીં, એક જોડીની જેમ બતાવે છે (દ્વિવચન ક્રિયા). આગળ આખી ગીતા આ જ રથ પર, આ જ બંને વચ્ચે ચાલશે.

રથની વિશેષતા. કૌરવોના સેનાપતિ ભીષ્મ પણ રથ પર હતા, બધા યોદ્ધા રથો પર હતા. તો સંજય આ રથનું આટલું વર્ણન કેમ કરે છે? મધુસૂદન સરસ્વતી કહે છે — કારણ કે આ રથ અસાધારણ હતો: અગ્નિએ આપેલો, દુષ્પ્રધર્ષ (જેના પર વાર કરવો અત્યંત કઠિન હોય). મહાભારતની કથા મુજબ ખાંડવ-વનના પ્રસંગમાં અગ્નિએ અર્જુનને આ રથ આપ્યો હતો. તેનો અર્થ: "આ બંને દરેક રીતે અજેય છે."

સફેદ ઘોડા. અર્જુનના રથના સફેદ ઘોડા પ્રસિદ્ધ હતા; તેથી જ અર્જુનનું એક નામ શ્વેતવાહન (સફેદ વાહનવાળા) પણ છે. સફેદ રંગ પરંપરામાં પવિત્રતા અને સાત્ત્વિકતાનું પ્રતીક મનાય છે — પણ આ પ્રતીક-વ્યાખ્યા છે; શ્લોક માત્ર રંગ જણાવે છે.

"Divyau śaṅkhau" — દિવ્ય શંખ. કૌરવ પક્ષના શંખો માટે સંજયે આ શબ્દ નથી કહ્યો. કૃષ્ણ અને અર્જુનના શંખ "દિવ્ય" છે. આગલા શ્લોકમાં તેમનાં નામ આવશે — અને મધુસૂદન આ જ વાત પકડે છે કે પાંડવ પક્ષના શંખ પોતપોતાનાં નામથી પ્રસિદ્ધ છે, જ્યારે કૌરવ પક્ષમાં એક પણ શંખ પોતાના નામથી પ્રસિદ્ધ નથી.

ઉત્તરમાં શંખ — પહેલ નહીં. ધ્યાન આપવા જેવી વાત: પહેલો શંખ કૌરવ પક્ષથી આવ્યો (ભીષ્મ, 1.12). પાંડવ પક્ષનો શંખ તેનો ઉત્તર છે. સંજયનો ક્રમ આ વાતની નોંધ લે છે.