ഭഗവദ്ഗീത · Arjuna Vishada Yogaഅദ്ധ്യായം 1, ശ്ലോകം 14 (1.14)

ആദ്യദൃശ്യം — കൃഷ്ണനും അർജുനനും ഒരു രഥത്തിൽ. ഗീതയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ ഇവിടെ ആദ്യമായി മുന്നിലെത്തുന്നു — ഒന്നിച്ച്. സഞ്ജയൻ അവരെ വെവ്വേറെയല്ല, ഒരു ജോഡിയായാണ് കാണിക്കുന്നത് (ദ്വിവചന ക്രിയ). ഇനി മുഴുവൻ ഗീതയും ഇതേ രഥത്തിൽ, ഇതേ രണ്ടുപേർക്കിടയിലാണ് നടക്കുക.

രഥത്തിന്റെ സവിശേഷത. കൗരവരുടെ സേനാപതിയായ ഭീഷ്മരും രഥത്തിലായിരുന്നു, എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും രഥങ്ങളിലായിരുന്നു. പിന്നെ സഞ്ജയൻ ഈ രഥത്തെ ഇത്രയധികം വർണ്ണിക്കുന്നതെന്തിന്? മധുസൂദന സരസ്വതി പറയുന്നു — ഈ രഥം അസാധാരണം ആയിരുന്നതിനാൽ: അഗ്നി നൽകിയത്, ദുഷ്പ്രധർഷ്യം (ആക്രമിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളത്). മഹാഭാരതകഥയനുസരിച്ച് ഖാണ്ഡവവനത്തിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽ അഗ്നി അർജുനന് ഈ രഥം നൽകി. അർത്ഥം: "ഇവർ ഇരുവരും എല്ലാ തരത്തിലും അജയ്യരാണ്."

വെള്ളക്കുതിരകൾ. അർജുനന്റെ രഥത്തിലെ വെള്ളക്കുതിരകൾ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു; അതിനാലാണ് അർജുനന് ശ്വേതവാഹനൻ (വെള്ള വാഹനമുള്ളവൻ) എന്ന പേരും ഉള്ളത്. പാരമ്പര്യത്തിൽ വെള്ളനിറം പവിത്രതയുടെയും സാത്ത്വികതയുടെയും പ്രതീകമായി കരുതപ്പെടുന്നു — എന്നാൽ ഇതൊരു പ്രതീകവ്യാഖ്യാനമാണ്; ശ്ലോകം നിറം മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ.

"ദിവ്യൗ ശംഖൗ" — ദിവ്യശംഖങ്ങൾ. കൗരവപക്ഷത്തെ ശംഖങ്ങൾക്ക് സഞ്ജയൻ ഈ വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചില്ല. കൃഷ്ണന്റെയും അർജുനന്റെയും ശംഖങ്ങൾ "ദിവ്യം" ആണ്. അടുത്ത ശ്ലോകത്തിൽ അവയുടെ പേരുകൾ വരും — പാണ്ഡവപക്ഷത്തെ ശംഖങ്ങൾ അവയുടെ സ്വന്തം പേരുകളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്, കൗരവപക്ഷത്ത് ഒരൊറ്റ ശംഖം പോലും സ്വന്തം പേരിൽ പ്രസിദ്ധമല്ല എന്ന കാര്യം മധുസൂദനൻ പിടിക്കുന്നു.

മറുപടിയായുള്ള ശംഖം — മുൻകൈയല്ല. ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം: ആദ്യശംഖം വന്നത് കൗരവപക്ഷത്തു നിന്നാണ് (ഭീഷ്മർ, 1.12). പാണ്ഡവപക്ഷത്തിന്റെ ശംഖം അതിനുള്ള മറുപടിയാണ്. സഞ്ജയന്റെ ക്രമം ഈ കാര്യം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.