ભગવદ્ ગીતા · Jnana Vijnana Yogaઅધ્યાય 7, શ્લોક 16 (7.16)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
ચતુર્વિધા ભજન્તે માં જનાઃ સુકૃતિનોઽર્જુન
આર્તો જિજ્ઞાસુરર્થાર્થી જ્ઞાની ચ ભરતર્ષભ
॥ 7.16 ॥
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino'rjuna
ārto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha
અનુવાદ
"હે અર્જુન, ચાર પ્રકારના પુણ્યાત્મા લોકો મને ભજે છે — આર્ત (સંકટમાં), જિજ્ઞાસુ, અર્થાર્થી (જરૂરિયાત/સમૃદ્ધિ ઇચ્છનાર), અને જ્ઞાની, હે ભરતશ્રેષ્ઠ."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. Ārtaḥ ārti-parigṛhītaḥ taskara-vyāghra-rogādinā abhibhūtaḥ āpannaḥ — ચોર, વાઘ, રોગ વગેરેથી ઘેરાયેલો, સંકટમાં; jijñāsuḥ bhagavat-tattvaṃ jñātum icchati; arthārthī dhana-kāmaḥ; jñānī viṣṇoḥ tattvavit.
આચાર્ય રામાનુજ — જુદી વ્યાખ્યાઓ. Ārtaḥ pratiṣṭhā-hīno bhraṣṭaiśvaryaḥ punas tat-prāpti-kāmaḥ — પ્રતિષ્ઠા કે ઐશ્વર્ય ગુમાવી ચૂકેલો, ફરી મેળવવા ઇચ્છતો; arthārthī aprāptaiśvaryatayā aiśvarya-kāmaḥ — જેને ઐશ્વર્ય મળ્યું નથી, તે ઇચ્છતો; tayoḥ mukha-bheda-mātram … eka eva adhikāraḥ — બંનેમાં માત્ર રૂપનો ભેદ, અધિકાર એક. Jijñāsuḥ prakṛti-viyuktātma-svarūpāvāptīcchuḥ — પ્રકૃતિથી મુક્ત આત્મ-સ્વરૂપ પામવાનો ઇચ્છુક (કૈવલ્યાર્થી); jñānī … bhagavac-cheṣataika-rasātma-svarūpa-vit … bhagavantaṃ prepsuḥ — જે જાણે છે કે આત્માનો સાર ભગવાનનો શેષ હોવો તે છે, અને ભગવાનને જ પામવા ઇચ્છે છે.
તફાવત: શંકર — જિજ્ઞાસુ = ભગવત્-તત્ત્વનો જિજ્ઞાસુ; રામાનુજ — જિજ્ઞાસુ = આત્મ-કૈવલ્ય ઇચ્છનાર. રામાનુજ આર્ત અને અર્થાર્થીને એક શ્રેણી માને છે.
AI-assisted draft translation — under review.