भगवद गीता · Vishvarupa Darshana Yogaअध्याय 11, श्लोक 20 (11.20)
मूल संस्कृत · अर्जुनः
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि
व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः
दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं
लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्
॥ 11.20 ॥
dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi
vyāptaṃ tvayaikena diśaśca sarvāḥ
dṛṣṭvā'dbhutaṃ rūpamugraṃ tavedaṃ
lokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman
अनुवाद
"आकाश और पृथ्वी के बीच का यह सब स्थान और सब दिशाएँ आप अकेले से व्याप्त हैं। हे महात्मन्, आपका यह अद्भुत, उग्र रूप देखकर तीनों लोक व्यथित (भयभीत) हो रहे हैं।"
भावार्थ
शंकराचार्य. ugraṃ krūraṃ; lokatrayaṃ pravyathitaṃ bhītaṃ pracalitaṃ vā; और आगे का संदर्भ: yad vā jayema yadi vā no jayeyuḥ (gītā 2.6) iti arjunasya yaḥ saṃśayaḥ āsīt, tannirṇayāya pāṇḍavajayam aikāntikaṃ darśayāmi iti pravṛtto bhagavān — अर्जुन की 2.6 वाली शंका मिटाने के लिए भगवान अब पाण्डवों की निश्चित जीत दिखाते हैं।
आचार्य रामानुज. yuddhadidṛkṣayā āgateṣu brahmādidevāsurapitṛgaṇa… — युद्ध देखने आए देवता, असुर, पितर आदि — pratikūlānukūlamadhyasthārūpaṃ lokatrayaṃ — विरोधी, अनुकूल, तटस्थ सब — व्यथित; और: eteṣām api arjunasya iva … divyaṃ cakṣuḥ bhagavatā dattam — इन्हें भी अर्जुन की तरह दिव्य दृष्टि दी गई।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।