भगवद गीता · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaअध्याय 13, श्लोक 19 (13.19)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसम्भवान्
॥ 13.19 ॥
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān
अनुवाद
"प्रकृति और पुरुष — दोनों को अनादि जानो; और विकारों तथा गुणों को प्रकृति से उत्पन्न जानो।"
भावार्थ
शंकराचार्य। īśvarasya prakṛtī tau prakṛtipuruṣau ubhāv api anādī viddhi — दोनों ईश्वर की दो प्रकृतियाँ हैं, अनादि; nityeśvaratvāt īśvarasya tatprakṛtyor api yuktaṃ nityatvena bhavitum — ईश्वर नित्य है, तो उसकी प्रकृतियाँ भी नित्य हैं; prakṛtidvayavattvam eva hi īśvarasya īśvaratvam — दो प्रकृतियों वाला होना ही ईश्वर का ईश्वरत्व है।
आचार्य रामानुज। prakṛtipuruṣau ubhau anyonyasaṃsṛṣṭau anādī iti viddhi — दोनों एक-दूसरे से जुड़े, अनादि; bandhahetubhūtān vikārān icchādveṣādīn amānitvādikān ca guṇān mokṣahetubhūtān prakṛtisaṃbhavān viddhi — बन्धन के कारण इच्छा-द्वेष आदि विकार, और मोक्ष के कारण अमानित्व आदि गुण — दोनों प्रकृति से।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।