ভগবদ্গীতা · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaঅধ্যায় 13, শ্লোক 19 (13.19)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
প্রকৃতিং পুরুষং চৈব বিদ্ধ্যনাদী উভাবপি
বিকারাংশ্চ গুণাংশ্চৈব বিদ্ধি প্রকৃতিসম্ভবান্
॥ 13.19 ॥
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān
অনুবাদ
"প্রকৃতি ও পুরুষ — দুটিকেই অনাদি জেনো; আর বিকার ও গুণসমূহকে প্রকৃতি থেকে উৎপন্ন জেনো।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। īśvarasya prakṛtī tau prakṛtipuruṣau ubhāv api anādī viddhi — দুটিই ঈশ্বরের দুই প্রকৃতি, অনাদি; nityeśvaratvāt īśvarasya tatprakṛtyor api yuktaṃ nityatvena bhavitum — ঈশ্বর নিত্য, তাই তাঁর প্রকৃতিরাও; prakṛtidvayavattvam eva hi īśvarasya īśvaratvam — দুই প্রকৃতির অধিকারী হওয়াই ঈশ্বরের ঈশ্বরত্ব।
আচার্য রামানুজ। prakṛtipuruṣau ubhau anyonyasaṃsṛṣṭau anādī iti viddhi — দুটি পরস্পর যুক্ত, অনাদি; bandhahetubhūtān vikārān icchādveṣādīn amānitvādikān ca guṇān mokṣahetubhūtān prakṛtisaṃbhavān viddhi — বন্ধনের কারণ ইচ্ছা-দ্বেষ ইত্যাদি বিকার, আর মোক্ষের কারণ অমানিত্ব ইত্যাদি গুণ — দুটিই প্রকৃতি থেকে।
AI-assisted draft translation — under review.