भगवद गीता · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaअध्याय 13, श्लोक 29 (13.29)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः
यः पश्यति तथाऽऽत्मानमकर्तारं स पश्यति
॥ 13.29 ॥
prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ
yaḥ paśyati tathā''tmānamakartāraṃ sa paśyati
अनुवाद
"जो देखता है कि सब कर्म हर प्रकार से प्रकृति द्वारा ही किए जाते हैं, और आत्मा को अकर्ता देखता है — वही सच में देखता है।"
भावार्थ
शंकराचार्य। prakṛtiḥ bhagavataḥ māyā triguṇātmikā — प्रकृति = भगवान की त्रिगुणात्मिका माया (Śvet. 4.10); karmāṇi vāṅmanaḥkāyārabhyāṇi — वाणी, मन, शरीर से आरम्भ होने वाले कर्म।
आचार्य रामानुज। ātmānam akartāraṃ jñānākāraṃ ca yaḥ paśyati — आत्मा को अकर्ता और ज्ञान-रूप देखता है; अर्थात् कर्म प्रकृति-संयोग से होते हैं, आत्मा का स्वरूप ज्ञान है।
श्रीधर स्वामी। प्रश्न उठाते हैं: śubhāśubhakarmakartṛtvena vaiṣamye dṛśyamāne katham ātmanaḥ samatvam — लोग अच्छे-बुरे काम करते दिखते हैं, फिर आत्मा समान कैसे? उत्तर: dehābhimānenaivātmanaḥ kartṛtvaṃ na svataḥ — कर्तृत्व देह-अभिमान से है, स्वभाव से नहीं।
मधुसूदन सरस्वती। कर्म triguṇātmikayā bhagavanmāyayaiva kriyamāṇāni — त्रिगुणमयी भगवान की माया से होते हैं; आत्मा asaṅgam ekaṃ sarvatra samaṃ।
मध्वाचार्य। संक्षेप: ātmānaṃ cākarttāraṃ paśyati sa paśyati (कॉर्पस वर्तनी)।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।