श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Gunatraya Vibhaga Yogaअध्याय 14, श्लोक 23 (14.23)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते
॥ 14.23 ॥

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate
guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate

अनुवाद

"— जो उदासीन की तरह स्थित रहकर गुणों से विचलित नहीं होता; 'गुण ही (अपना) काम कर रहे हैं' — ऐसा जानकर जो स्थिर रहता है, हिलता नहीं —"

भावार्थ

शंकराचार्य. yathā udāsīnaḥ na kasyacit pakṣaṃ bhajate — जैसे निष्पक्ष किसी का पक्ष नहीं लेता; vivekadarśanāvasthātaḥ विचलित नहीं होता।

आचार्य रामानुज. guṇavyatiriktātmāvalokanatṛptyā anyatra udāsīnavad āsīnaḥ — गुणों से अलग आत्मा के दर्शन से तृप्ति के कारण बाक़ी में उदासीन-सा; guṇāḥ sveṣu kāryeṣu prakāśādiṣu vartante iti anusaṃdhāya yaḥ tūṣṇīm avatiṣṭhate — "गुण अपने काम में हैं" याद रखकर चुपचाप स्थित।

मधुसूदन सरस्वती. "उदासीन" की सुंदर उपमा: yathodāsīno dvayor vivadamānayoḥ kasyacit pakṣam abhajamāno na rajyati na vā dveṣṭi — जैसे दो झगड़ने वालों के बीच कोई तटस्थ — न एक का पक्ष लेता, न दूसरे से द्वेष — वैसे आत्मज्ञानी svasvarūpa evāsīnaḥ — अपने स्वरूप में बैठा।

श्रीधर स्वामी. 14.23–14.25 को parasaṃvedyaṃ lakṣaṇam — दूसरों को दिखने वाले लक्षण (आचरण) मानते हैं; 14.22 svasaṃvedya (स्वयं को अनुभव होने वाला) था।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ