श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Purushottama Yogaअध्याय 15, श्लोक 18 (15.18)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

यस्मात् क्षरमतीतोऽहम् अक्षरादपि चोत्तमः
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः
॥ 15.18 ॥

yasmāt kṣaramatīto'ham akṣarādapi cottamaḥ
ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ

अनुवाद

"क्योंकि मैं क्षर से परे हूँ और अक्षर से भी उत्तम हूँ, इसलिए लोक में और वेद में "पुरुषोत्तम" नाम से प्रसिद्ध हूँ।"

भावार्थ

शंकराचार्य. saṃsāramāyāvṛkṣam aśvatthākhyam atikrāntaḥ — अश्वत्थ-रूपी संसार-वृक्ष से परे (15.1 से जोड़); kavayaḥ kāvyādiṣu ca idaṃ nāma nibadhnanti।

आचार्य रामानुज. vedārthāvalokanāt loka iti smṛtiḥ iha ucyate — "लोक" = स्मृति; śrutau smṛtau ca ity arthaḥ; छांदोग्य 8.12.3 का प्रमाण।

श्रीधर स्वामी. kṣaraṃ jaḍavargam atikrānto 'haṃ nityamuktatvāt, akṣarāc cetanavargād apy uttamaś ca niyantṛtvāt — जड़ वर्ग से परे क्योंकि नित्य-मुक्त; चेतन वर्ग से भी उत्तम क्योंकि नियंता; प्रमाण बृहदारण्यक: sa vā ayam ātmā sarvasya vaśī sarvasyeśānaḥ।

मधुसूदन सरस्वती. kṣaraṃ … saṃsāravṛkṣam aśvatthākhyam atīto 'tikrānto 'ham — क्षर = अश्वत्थ संसार-वृक्ष, जिसके मैं पार हूँ; अक्षर = māyākhyād avyākṛtāt — माया-रूप अव्याकृत, उस वृक्ष का बीज।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ