श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Akshara Brahma Yogaअध्याय 8, श्लोक 14 (8.14)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः
॥ 8.14 ॥

ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ
tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ

अनुवाद

"हे पार्थ, जो अनन्य चित्त से लगातार, जीवन भर मुझे याद करता है, उस सदा जुड़े योगी के लिए मैं सुलभ हूँ।"

भावार्थ

शंकराचार्य — "सतत" और "नित्यशः". Satatam iti nairantaryam ucyate, nityaśaḥ iti dīrgha-kālatvam ucyate, na ṣaṇ-māsaṃ saṃvatsaraṃ vā kiṃ tarhi yāvaj-jīvaṃ — "सतत" यानी बिना अंतराल, "नित्यशः" यानी लंबे समय तक — छह महीने या एक साल नहीं, जीवन भर; sulabhaḥ sukhena labhyaḥ.

आचार्य रामानुज — भगवान स्वयं चुनते हैं. Atyarthaṃ mat-priyatvena mat-smṛtyā vinā ātma-dhāraṇam alabhamāno niratiśaya-priyāṃ smṛtiṃ yaḥ karoti — मुझसे अत्यंत प्रेम के कारण, मेरे स्मरण के बिना जो टिक ही न सके; tasya … ahaṃ sulabhaḥ, aham eva prāpyaḥ na mad-bhāva aiśvaryādikaḥ — उसके लिए मैं स्वयं प्राप्य हूँ, ऐश्वर्य आदि नहीं। और सबसे सुंदर: tad-viyogam asahamānaḥ aham eva taṃ vṛṇe — उसके वियोग को न सह पाने के कारण मैं स्वयं उसे चुनता हूँ; mat-prāpty-anuguṇopāsana-vipākaṃ tad-virodhi-nirasanam atyarthaṃ mat-priyatvādikaṃ ca aham eva dadāmi — उपासना का परिपाक, बाधाओं का नाश, और प्रेम — मैं ही देता हूँ। प्रमाण: मुण्डक 3.2.3 (yam evaiṣa vṛṇute tena labhyaḥ), गीता 10.10–10.11।

अंतर: शंकर — सुलभता निरंतर अभ्यास का फल है; रामानुज — सुलभता भगवान की कृपा है: वे स्वयं भक्त को चुनते हैं और साधन देते हैं।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ