भगवद गीता · Raja Vidya Raja Guhya Yogaअध्याय 9, श्लोक 24 (9.24)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते
॥ 9.24 ॥
ahaṃ hi sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca
na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te
अनुवाद
"मैं ही सब यज्ञों का भोक्ता और स्वामी हूँ; पर वे मुझे तत्त्व से नहीं पहचानते, इसलिए (फल से) गिर जाते हैं।"
भावार्थ
शंकराचार्य. Sarveṣāṃ yajñānāṃ devatātmatvena bhoktā ca prabhuḥ eva ca, mat-svāmiko hi yajñaḥ — देवता के आत्मा रूप में सब यज्ञों का भोक्ता और स्वामी; adhiyajño'ham evātra (8.4) — प्रमाण; avidhi-pūrvakam iṣṭvā yāga-phalāt cyavanti — अविधि से पूजा करके यज्ञ-फल से गिरते हैं।
आचार्य रामानुज — संकल्प का वैचित्र्य. Prabhuḥ eva ca tatra tatra phala-pradātā ca aham eva — फल-दाता भी मैं हूँ; और आश्चर्य: aho mahad idaṃ vaicitryaṃ yad ekasmin eva karmaṇi vartamānāḥ saṃkalpa-mātra-bhedena kecid atyalpa-phala-bhāginaḥ cyavana-svabhāvāḥ ca bhavanti kecana anavadhikātiśayānanda-parama-puruṣa-prāpti-rūpa-phala-bhāginaḥ apunarāvarttinaḥ ca — आह, कितना बड़ा वैचित्र्य! एक ही कर्म करते हुए, सिर्फ़ संकल्प के भेद से, कोई अल्प फल पाकर गिरता है, कोई असीम आनंद-रूप परम पुरुष को पाकर नहीं लौटता।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।