Bhagavad Gita · Gunatraya Vibhaga YogaAdhyaay 14, Shloka 5 (14.5)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्
॥ 14.5 ॥
sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam
Anuvaad
"He mahaabaahu, sattva, rajas aur tamas — prakriti se utpann yeh gun avinaashi dehi (aatma) ko deh mein baandhte hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya. guṇāḥ iti pāribhāṣikaḥ śabdaḥ, na rūpādivat dravyāśritāḥ guṇāḥ — "gun" paaribhaashik shabd, rang jaise dravya ke gun nahin; guṇā iva nityaparatantrāḥ kṣetrajñaṃ prati avidyātmakatvāt kṣetrajñaṃ nibadhnantīva — avidya-roop hone se kshetragya ko jaise baandhte hain.
Aacharya Ramanuja. prakṛteḥ svarūpānubandhinaḥ svabhāvaviśeṣāḥ prakāśādikāryaikanirūpaṇīyāḥ — prakriti ke svabhaav-vishesh, jo sirf apne kaam (prakaash aadi) se pehchaane jaate hain; prakṛtyavasthāyām anudbhūtāḥ tadvikāreṣu … udbhūtāḥ — mool prakriti mein soye, vikaaron mein prakat.
Shreedhar Swami. 14.5–14.18 ko ek ikaai maante hain (catur-daśabhiḥ): ab prakriti ke sanyog se purush ka sansaar. Gun = guṇasāmyaṃ prakṛtiḥ — gunon ki samaanta hi prakriti; vyakt hokar dehinaṃ cidaṃśaṃ vastuto 'vyayaṃ nirvikāram eva santaṃ nibadhnanti — dehi, jo vaastav mein avinaashi aur nirvikaar hai, use baandhte hain.
Madhusoodan Saraswati. Gun nityaparatantrāḥ — hamesha paraadheen; ve rang-roop jaise dravyāśrita gun nahin (Vaisheshik ke arth mein nahin); prakriti swayam guṇatrayātmaka hai.
Madhvacharya. bandhaprakāraṃ darśayati sādhanānuṣṭhānāya — bandhan ka prakaar batate hain taaki saadhana ki ja sake.