Bhagavad Gita · Purushottama YogaAdhyaay 15, Shloka 16 (15.16)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते
॥ 15.16 ॥
dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca
kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate
Anuvaad
"Lok mein do purush hain — kshar (nashvar) aur akshar (avinaashi). Sab bhoot kshar hain; kootasth ko akshar kaha jaata hai."
Bhaavaarth
Shankaracharya. kṣarati iti kṣaraḥ vināśī; akshar = bhagavataḥ māyāśaktiḥ kṣarākhyasya puruṣasya utpattibījam — Bhagavan ki maaya-shakti, kshar ka beej; kūṭaḥ māyā vañcanā.
Aacharya Ramanuja. Kshar = baddh jeev (acitsaṃsṛṣṭa), akshar = acitsaṃsargaviyuktaḥ svena rūpeṇa avasthito muktātmā — prakriti-sang se mukt aatma.
Shreedhar Swami. Ek alag pathan: kshar = sarvāṇi bhūtāni brahmādisthāvarāntāni śarīrāṇi — sab shareer (kyonki aviveki log shareer ko hi purush maante hain); akshar = kūṭaḥ śilārāśiḥ parvata iva dehesu naśyatsv api nirvikāratayā tiṣṭhatīti kūṭasthaś cetano bhoktā — parvat ki tarah, shareeron ke nasht hone par bhi nirvikaar rehne wala chetan bhokta (jeev).
Madhusoodan Saraswati. Shankara ke saath: akshar = bhagavato māyāśaktiḥ — kshar ka beej.
Madhvacharya. kshar = bhūtāni brahmādīni (Brahma aadi sab jeev); akshar = kūṭasthā prakṛtiḥ — kootasth prakriti (Lakshmi-tattva ke roop mein, unki parampara mein).