Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 17 (3.17)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते
॥ 3.17 ॥
yastvātmaratireva syādātmatṛptaśca mānavaḥ
ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate
Anuvaad
"Lekin jo manushya aatma mein hi ramta hai, aatma se hi tript hai, aur aatma mein hi santusht hai — uske liye koi kartavya nahin rehta."
Bhaavaarth
Teen shabd — rati, tripti, santosh. Aatma mein rati (prem, krida), aatma se tripti (bhookh-pyaas ka mitna), aatma mein santosh (aur kuchh na chahna).
Shankaracharya: yeh sāṅkhya ātma-jñāna-niṣṭhaḥ … saṃnyāsī — aatma-gyaan mein sthit sannyaasi. Ātma-tṛptaḥ … na anna-rasādinā — anna aadi ke ras se nahin, aatma se tript. Santosh saadhaaranatah bahari laabh se hota hai; woh use chhod kar sarvato vīta-tṛṣṇaḥ — sab or se trishna-rahit. Yaḥ īdṛśaḥ ātmavit tasya kāryaṃ karaṇīyaṃ na vidyate — aise aatma-gyaani ke liye koi kartavya nahin.
Aacharya Ramanuja: yeh vyakti jñāna-yoga-karma-yoga-sādhana-nirapekṣaḥ svata eva ātma-ratiḥ — gyaan-yoga ya karma-yoga ke saadhanon ki apeksha ke bina, swabhaav se hi aatma mein ramta hai. Uske liye dhāraṇa-poṣaṇa-bhogyādikaṃ sarvam ātmā eva — dhaaran, poshan, bhog — sab kuchh aatma hi hai; udyāna-srak-candana-gīta-vāditra-nṛtyādau — baag, maala, chandan, geet, vaadya, nritya mein nahin. Uske liye ātma-darśanāya kartavyaṃ na vidyate — aatma-darshan ke liye koi kartavya nahin, kyonki woh sada aatma ko dekhta hi hai.