Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 20 (3.20)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
कर्मणैव हि संसिद्धिम् आस्थिता जनकादयः
लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन् कर्तुमर्हसि
॥ 3.20 ॥
karmaṇaiva hi saṃsiddhim āsthitā janakādayaḥ
lokasaṅgrahamevāpi sampaśyan kartumarhasi
Anuvaad
"Janaka aadi ne karm ke dwara hi param siddhi praapt ki. Lok-sangrah (lok-kalyaan) ko dekhte hue bhi tumhe karm karna chahiye."
Bhaavaarth
Janaka ka udaharan. Raja Janaka paramparaagat roop se gyaani raajarshi maane jaate hain — jo raajya chalaate hue bhi Brahma-gyaan mein sthit the (Upanishadon aur Mahabharata ki kathaaon mein unka ullekh milta hai).
Shankaracharya — do sambhaavnaayein. (1) Agar Janaka aadi ko samyag-darśana (poorn gyaan) praapt tha, to unhone prārabdha-karma (shuru ho chuke karm ke vegon) ke kaaran, loka-saṅgraha ke liye, sannyaas liye bina karm karte hue siddhi paayi. (2) Agar unhe poorn gyaan nahin mila tha, to karm se sattva-śuddhi aur kram se siddhi paayi. Aur Arjuna ke liye: agar tum sochte ho ki gyaani ke liye karm zaroori nahin, tathāpi — tab bhi, prārabdha-karmāyattaḥ — tum (kshatriya ke roop mein) shuru ho chuke karmon ke adheen ho, aur lok-sangrah dekh kar tumhe karm karna chahiye.
Aacharya Ramanuja — gyaaniyon ke agrani bhi karma-yoga se. Janakādayo rājarṣayo jñāninām agresarāḥ karma-yogena eva saṃsiddhim āsthitāḥ ātmānaṃ prāptavantaḥ — Janaka aadi raajarshi, gyaaniyon mein agrani, karma-yoga se hi aatma ko paaye. Ramanuja yahaan prakaran ka kram bhi dikhaate hain: pehle kaha ki jo gyaan-yoga ke yogya nahin, unke liye karma-yoga; phir kaha ki gyaan-yoga ke yogya ke liye bhi karma-yoga shreshth; ab kaha jaata hai ki śiṣṭa (aadarsh maane jaane wale) vyakti ko to har haal mein karma-yoga hi karna chahiye.