श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)Adhyaay 6, Shloka 6 (6.6)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनाऽऽत्मैवाऽऽत्मना जितः
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेताऽऽत्मैव शत्रुवत्
॥ 6.6 ॥

bandhurātmā''tmanastasya yenā''tmaivā''tmanā jitaḥ
anātmanastu śatrutve vartetā''tmaiva śatruvat

Anuvaad

"Jisne apne se apne (man) ko jeet liya, uska man uska mitra hai; parantu jisne nahin jeeta, uska apna man hi shatru ki tarah shatruta karta hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya. Yena ātmanā ātmaiva jitaḥ ātmā kārya-karaṇa-saṃghāto yena vaśīkṛtaḥ jitendriya ity arthaḥ — jisne shareer-indriya ke samooh ko vash mein kiya, jitendriya; yathā anātmā śatruḥ ātmanaḥ apakārī tathā ātmā ātmana apakāre varteta — jaise baahari shatru haani karta hai, waise hi (ajit) aap apni haani mein lage rehte hain.

Aacharya Ramanuja — Vishnu Purana ka pramaan. Yena puruṣeṇa svena eva svamano viṣayebhyo jitaṃ tan-manaḥ tasya bandhuḥ — jisne apne man ko vishayon se jeeta, woh man uska bandhu; ajit ka man sva-niḥśreyasa-viparīte varteta — uske apne kalyaan ke viruddh chalta hai. Pramaan (Vishnu Purana 6.7.28): mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandha-mokṣayoḥ, bandhāya viṣayāsaṅgi muktyai nirviṣayaṃ manaḥ — "man hi manushyon ke bandhan aur moksh ka kaaran hai; vishayon mein aasakt man bandhan ke liye, vishay-rahit man mukti ke liye."

Antar: Shankara — "jitaatma" = jisne shareer-indriya samooh jeeta; Ramanuja — jisne man ko vishayon se jeeta. Dono ka saar ek.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein