Bhagavad Gita · Akshara Brahma YogaAdhyaay 8, Shloka 23 (8.23)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ
॥ 8.23 ॥
yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ
prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha
Anuvaad
"He Bharatshreshth, jis 'kaal' (maarg) mein sharir chhod kar yogi na lautne ko, aur jis mein lautne ko prapt hote hain — woh 'kaal' main bataunga."
Bhaavaarth
Shankaracharya. yoginaḥ iti yoginaḥ karmiṇaś ca ucyante, karmiṇas tu guṇataḥ — karma-yogena yoginām (gītā 3.3) iti viśeṣaṇāt — "yogi" mein yogi aur karmi dono, karmi gaun arth mein (3.3 ke aadhaar par); yatra kāle prayātāḥ mṛtāḥ … anāvṛttiṃ yānti … āvṛttiṃ yānti.
Aacharya Ramanuja — "kaal" = maarg. Atra kāla-śabdo mārgasya ahaḥ-prabhṛti-saṃvatsarānta-kālābhimāni-devatā-bhūyastayā mārgopalakṣaṇārthaḥ — yahan "kaal" shabd maarg ka sanket hai, kyonki us maarg mein din se varsh tak ke kaal-abhimaani devta adhik hain; yasmin mārge prayātā yogino anāvṛttiṃ puṇya-karmāṇaḥ ca āvṛttiṃ yānti taṃ mārgaṃ vakṣyāmi.