श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Akshara Brahma YogaAdhyaay 8, Shloka 4 (8.4)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम्
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर
॥ 8.4 ॥

adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam
adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara

Anuvaad

"He deh-dhaariyon mein shreshth, nashvar padaarth adhibhoot hai; purush adhidaiv hai; aur is sharir mein adhiyagya main hi hoon."

Bhaavaarth

Shankaracharya.

  • Adhibhoot: prāṇi-jātam adhikṛtya bhavati … kṣaraḥ … yat kiñcit janimat vastu — praani-samooh se juda, nashvar — jo bhi janm wali vastu hai.
  • Adhidaiv: puruṣaḥ … ādityāntargato hiraṇyagarbhaḥ sarva-prāṇi-karaṇānām anugrāhakaḥ (corpus: हिण्यगर्भः — paath-truti) — Aaditya ke bheetar sthit Hiranyagarbh, jo sab praaniyon ki indriyon par anugrah karta hai.
  • Adhiyagya: sarva-yajñābhimāninī viṣṇv-ākhyā devatā, "yajño vai viṣṇuḥ" iti śruteḥ — sab yagyon ka abhimaani devta, Vishnu; sa hi viṣṇuḥ aham eva — woh Vishnu main hi; yajño hi deha-nirvartyatvena deha-samavāyī — yagya sharir se hota hai, isliye "is sharir mein".

Aacharya Ramanuja — aishvaryaarthi ke liye.

  • Adhibhoot: vilakṣaṇāḥ sāśrayāḥ śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāḥ aiśvaryārthibhiḥ prāpyāḥ — vishisht, aashray-sahit shabd-sparsh-roop-ras-gandh — aishvaryaarthi ke praapya.
  • Adhidaiv: indra-prajāpati-prabhṛti-kṛtsna-daivatopari vartamānaḥ … bhoktā puruṣaḥ — Indra-Prajapati aadi sab devtaaon se upar ka bhokta purush; woh bhokta-avastha aishvaryaarthi ka lakshya.
  • Adhiyagya: aham eva … yajñaiḥ ārādhyatayā vartamānaḥ, atrendrādau mama deha-bhūte ātmatayā avasthitaḥ — main hi yagyon se aaraadhya, aur Indra aadi (jo mera sharir hain) mein aatma roop se sthit; yeh trayāṇām adhikāriṇām anusandheyam — teeno adhikaariyon ke chintan ka vishay.

Antar: "Atra dehe" — Shankara: yajamaan ke sharir mein (yagya sharir se hota hai); Ramanuja: devtaaon (jo Bhagavan ka sharir hain) mein antaryaami.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein