భగవద్గీత · Akshara Brahma Yogaఅధ్యాయం 8, శ్లోకం 4 (8.4)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతమ్
అధియజ్ఞోఽహమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర
॥ 8.4 ॥
adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam
adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara
అనువాదం
"దేహధారుల్లో శ్రేష్ఠుడా, నశించే పదార్థం అధిభూతం; పురుషుడు అధిదైవం; ఈ శరీరంలో అధియజ్ఞుడను నేనే."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు.
- అధిభూతం: prāṇi-jātam adhikṛtya bhavati … kṣaraḥ … yat kiñcit janimat vastu — ప్రాణి సమూహానికి సంబంధించినది, నశించేది — పుట్టుక గల ఏ వస్తువైనా.
- అధిదైవం: puruṣaḥ … ādityāntargato hiraṇyagarbhaḥ sarva-prāṇi-karaṇānām anugrāhakaḥ (సంకలనంలో (corpus): हिण्यगर्भः — పాఠదోషం) — ఆదిత్యుని లోపల ఉన్న హిరణ్యగర్భుడు, సర్వ ప్రాణుల ఇంద్రియాలను అనుగ్రహించేవాడు.
- అధియజ్ఞుడు: sarva-yajñābhimāninī viṣṇv-ākhyā devatā, "yajño vai viṣṇuḥ" iti śruteḥ — అన్ని యజ్ఞాలకు అభిమాని దేవత, విష్ణువు; sa hi viṣṇuḥ aham eva — ఆ విష్ణువు నేనే; yajño hi deha-nirvartyatvena deha-samavāyī — యజ్ఞం శరీరంతో జరుగుతుంది, అందుకే "ఈ శరీరంలో".
ఆచార్య రామానుజులు — ఐశ్వర్యార్థి కోసం.
- అధిభూతం: vilakṣaṇāḥ sāśrayāḥ śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāḥ aiśvaryārthibhiḥ prāpyāḥ — విశిష్టమైన, ఆశ్రయంతో కూడిన శబ్ద-స్పర్శ-రూప-రస-గంధాలు — ఐశ్వర్యార్థి పొందదగినవి.
- అధిదైవం: indra-prajāpati-prabhṛti-kṛtsna-daivatopari vartamānaḥ … bhoktā puruṣaḥ — ఇంద్ర-ప్రజాపతి మొదలైన దేవతలందరికంటే పైన ఉన్న భోక్త పురుషుడు; ఆ భోక్త స్థితి ఐశ్వర్యార్థి లక్ష్యం.
- అధియజ్ఞుడు: aham eva … yajñaiḥ ārādhyatayā vartamānaḥ, atrendrādau mama deha-bhūte ātmatayā avasthitaḥ — యజ్ఞాలచే ఆరాధించబడేవాడను నేనే, (నా శరీరమైన) ఇంద్రాదుల్లో ఆత్మరూపంగా ఉన్నవాడను; ఇది trayāṇām adhikāriṇām anusandheyam — ముగ్గురు అధికారుల చింతనకు విషయం.
భేదం: "Atra dehe" — శంకరులు: యజమాని శరీరంలో (యజ్ఞం శరీరంతో జరుగుతుంది); రామానుజులు: (భగవంతుని శరీరమైన) దేవతల్లో అంతర్యామి.
AI-assisted draft translation — under review.