భగవద్గీత · Akshara Brahma Yogaఅధ్యాయం 8, శ్లోకం 3 (8.3)

మూడు నిర్వచనాలు — పూర్తిగా వేర్వేరైన రెండు వ్యాఖ్యానాలు.

శంకరాచార్యులు.

• బ్రహ్మం: akṣaraṃ na kṣaratīti akṣaraṃ paramātmā — నశించనిది, పరమాత్మ; ప్రమాణం బృహదారణ్యకం 3.8.9: etasya vā akṣarasya praśāsane gārgi. "అక్షరం" ఇక్కడ ఓంకారం కాదు, ఎందుకంటే ఓంకారాన్ని 8.13 వేరుగా చెబుతుంది; ఇంకా "paramam" అనే విశేషణం నిరతిశయ బ్రహ్మానికే సరిపోతుంది.
• అధ్యాత్మం: tasyaiva parasya brahmaṇaḥ pratidehaṃ pratyag-ātma-bhāvaḥ svabhāvaḥ — అదే పరబ్రహ్మం ప్రతి శరీరంలో ప్రత్యగాత్మ రూపంలో ఉండటం — "స్వభావం".
• కర్మ: visargaḥ visarjanaṃ devatoddeśena caru-puroḍāśādeḥ dravyasya parityāgaḥ — దేవతను ఉద్దేశించి చరువు, పురోడాశం మొదలైన ద్రవ్యాల త్యాగం (యజ్ఞం); etasmāt hi bīja-bhūtāt vṛṣṭy-ādi-krameṇa sthāvara-jaṅgamāni bhūtāni udbhavanti — ఈ బీజం నుండే వర్షం మొదలైన క్రమంలో సర్వ ప్రాణులూ పుడతాయి (3.14 లాగా).

ఆచార్య రామానుజులు.

• బ్రహ్మం / అక్షరం: akṣaraṃ kṣetrajñaṃ samaṣṭi-rūpam — జీవాత్మల సమష్టి రూపం; paramam akṣaraṃ prakṛti-vinirmuktātma-svarūpam — ప్రకృతి నుండి విముక్తమైన ఆత్మస్వరూపం (కైవల్యార్థి లక్ష్యం). ప్రమాణం సుబాల 2.
• అధ్యాత్మం: svabhāvaḥ prakṛtiḥ anātma-bhūtam ātmani saṃbaddhyamānaṃ bhūta-sūkṣma-tad-vāsanādikam — ఆత్మతో ముడిపడిన, కానీ అనాత్మ అయిన ప్రకృతి — సూక్ష్మ భూతాలు, వాటి వాసనలు.
• కర్మ: bhūta-bhāvo manuṣyādi-bhāvaḥ tad-udbhava-karo yo visargaḥ … yoṣit-saṃbandhajaḥ — మనుష్యాదుల జన్మకు కారణమైన, స్త్రీ-పురుష సంబంధం వల్ల కలిగే విసర్గం (ఛాందోగ్యం 5.3.3 లోని పంచాగ్ని విద్య); ఇది udvejanīyatayā pariharaṇīyatayā ca mumukṣubhiḥ jñātavyam — ముముక్షువుకు విరక్తి, త్యాగం విషయాలుగా తెలుసుకోదగినది (8.11 brahmacaryaṃ caranti).

భేదం (కేంద్రీయ): శంకరులు — బ్రహ్మం = పరమాత్మ, అధ్యాత్మం = ప్రతి దేహంలో అదే, కర్మ = యజ్ఞం; రామానుజులు — అక్షరం = శుద్ధ జీవాత్మ, అధ్యాత్మం = ప్రకృతి (త్యజించదగినది), కర్మ = జన్మచక్రానికి కారణం.