भगवद्गीता · Akshara Brahma Yogaअध्याय 8, श्लोक 3 (8.3)

तीन व्याख्या — दोन पूर्णपणे वेगळे अर्थ.

शंकराचार्य.

• ब्रह्म: akṣaraṃ na kṣaratīti akṣaraṃ paramātmā — जो नष्ट होत नाही, तो परमात्मा; प्रमाण बृहदारण्यक 3.8.9: etasya vā akṣarasya praśāsane gārgi. "अक्षर" म्हणजे इथे ॐ नव्हे, कारण ॐ विषयी 8.13 वेगळे सांगतो; आणि "परमम्" हे विशेषण निरतिशय ब्रह्मालाच योग्य बसते.
• अध्यात्म: tasyaiva parasya brahmaṇaḥ pratidehaṃ pratyag-ātma-bhāvaḥ svabhāvaḥ — त्याच परम ब्रह्माचे प्रत्येक शरीरात प्रत्यगात्मा म्हणून असणे — "स्वभाव".
• कर्म: visargaḥ visarjanaṃ devatoddeśena caru-puroḍāśādeḥ dravyasya parityāgaḥ — देवतेच्या उद्देशाने चरु, पुरोडाश इत्यादी द्रव्यांचा त्याग (यज्ञ); etasmāt hi bīja-bhūtāt vṛṣṭy-ādi-krameṇa sthāvara-jaṅgamāni bhūtāni udbhavanti — याच बीजातून पाऊस इत्यादींच्या क्रमाने सर्व प्राणी उत्पन्न होतात (3.14 प्रमाणे).

आचार्य रामानुज.

• ब्रह्म / अक्षर: akṣaraṃ kṣetrajñaṃ samaṣṭi-rūpam — जीवात्म्यांचे समष्टिरूप; paramam akṣaraṃ prakṛti-vinirmuktātma-svarūpam — प्रकृतीपासून मुक्त आत्मस्वरूप (कैवल्यार्थीचे लक्ष्य). प्रमाण सुबाल 2.
• अध्यात्म: svabhāvaḥ prakṛtiḥ anātma-bhūtam ātmani saṃbaddhyamānaṃ bhūta-sūkṣma-tad-vāsanādikam — आत्म्याशी जोडलेली पण अनात्म प्रकृती — सूक्ष्म भूते आणि त्यांची वासना.
• कर्म: bhūta-bhāvo manuṣyādi-bhāvaḥ tad-udbhava-karo yo visargaḥ … yoṣit-saṃbandhajaḥ — मनुष्य इत्यादींचा जन्म घडवणारा, स्त्री-पुरुष संबंधातून होणारा विसर्ग (छांदोग्य 5.3.3 मधील पंचाग्निविद्या); हा udvejanīyatayā pariharaṇīyatayā ca mumukṣubhiḥ jñātavyam — मुमुक्षूने विरक्ती आणि त्याग यांचा विषय म्हणून जाणण्याजोगा (8.11 brahmacaryaṃ caranti).

फरक (केंद्रीय): शंकर — ब्रह्म = परमात्मा, अध्यात्म = प्रत्येक देहात तोच, कर्म = यज्ञ; रामानुज — अक्षर = शुद्ध जीवात्मा, अध्यात्म = प्रकृती (त्याज्य), कर्म = जन्मचक्राचे कारण.