ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಶ್ಲೋಕ 19 (6.19)
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ · ಶ್ರೀಭಗವಾನ್
ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಯೋಗಿನೋ ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮಾತ್ಮನಃ
॥ 6.19 ॥
yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ
ಅನುವಾದ
"ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪ ಹೇಗೆ ಕಂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ — ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಯೋಗಿಗೆ (ಅಥವಾ ಅವನ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ) ಇದೇ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ."
ಭಾವಾರ್ಥ
ಉಪಮೆ ಯಾರದು? ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ "sā upamā" — ಯಾರ ಉಪಮೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು — ಚಿತ್ತದ್ದು. Yathā dīpaḥ … nivāte vāta-varjite deśe sthitaḥ na iṅgate na calati — ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದ ದೀಪ ಅಲುಗಾಡುವುದಿಲ್ಲ; sā upamā … yoga-jñaiḥ citta-pracāra-darśibhiḥ smṛtā — ಚಿತ್ತದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಯೋಗಜ್ಞರು ಈ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು; ಮುಂದೆ ekāgrībhūtaṃ nivāta-pradīpa-kalpaṃ sat — ಏಕಾಗ್ರ ಚಿತ್ತ ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾಗದ ದೀಪದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಉಪಮೆ ಯೋಗಿಯ ಚಿತ್ತದ್ದು.
ಆಚಾರ್ಯ ರಾಮಾನುಜರು — ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ್ದು. Nivātastho dīpo yathā na iṅgate na calati acalaḥ saprabhaḥ tiṣṭhati — ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾಗದ ದೀಪ ಅಚಲವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಭೆಯೊಂದಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ; yatacittasya nivṛtta-sakaletara-mano-vṛtteḥ yoginaḥ ātmani yogaṃ yuñjataḥ ātma-svarūpasya sā upamā — ಈ ಉಪಮೆ (ಯೋಗಿಯ) ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ್ದು: niścalo jñāna-prabha ātmā tiṣṭhati — ಇತರ ಎಲ್ಲ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳು ನಿಂತಾಗ, ಆತ್ಮವು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಪ್ರಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.
ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಶಂಕರರು — ದೀಪ = ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ತ; ರಾಮಾನುಜರು — ದೀಪ = ಆತ್ಮ, ಅದರ ಜ್ವಾಲೆ = ಜ್ಞಾನ (5.16 ರ "ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೆ" ಉಪಮೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆ).
AI-assisted draft translation — under review.