ಅಧ್ಯಾಯ 6ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಃDhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)

ನಿಜವಾದ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಏಣಿ (6.1–6.4). ಫಲದ ಆಸರೆ ಪಡೆಯದೆ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾಡುವವನೇ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಿ — ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನಲ್ಲ (6.1). ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಯಾರೂ ಯೋಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ (6.2). ಏರುವವನಿಗೆ ಕರ್ಮ ಸಾಧನ, ಏರಿ ಆದವನಿಗೆ ಶಾಂತಿ (6.3). ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲೂ ಅಂಟು ಇಲ್ಲದಾಗ — ಆಗ ಯೋಗಾರೂಢ (6.4).

ಮನಸ್ಸು — ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶತ್ರು (6.5–6.9). ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಉದ್ಧರಿಸಿಕೊ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ; ನೀನೇ ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರ, ನೀನೇ ಶತ್ರು (6.5–6.6). ಜಿತಾತ್ಮನು ಚಳಿ-ಸೆಖೆ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಮಾನ-ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ (6.7); ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತ, ಮಣ್ಣು-ಕಲ್ಲು-ಚಿನ್ನ ಒಂದೇ (6.8); ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರು, ಸಾಧು-ಪಾಪಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಮಬುದ್ಧಿ (6.9).

ಧ್ಯಾನದ ವಿಧಾನ (6.10–6.17). ಏಕಾಂತ, ಒಂಟಿಯಾಗಿ, ತೃಷ್ಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ (6.10); ಶುದ್ಧ ಸ್ಥಳ, ಸ್ಥಿರ ಆಸನ, ತುಂಬ ಎತ್ತರವೂ ಅಲ್ಲ ತುಂಬ ತಗ್ಗೂ ಅಲ್ಲ (6.11); ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ (6.12); ನೇರ ದೇಹ, ಮೃದು ದೃಷ್ಟಿ (6.13); ಪ್ರಶಾಂತ, ನಿರ್ಭಯ, ಸಂಯಮಿತ — ನನ್ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ (6.14); ನಿರ್ವಾಣವೇ ಪರಮವಾದ ಶಾಂತಿ (6.15). ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದೂ ಬೇಡ, ಹಸಿದಿರುವುದೂ ಬೇಡ; ಅತಿಯಾಗಿ ಮಲಗುವುದೂ ಬೇಡ, ಎಚ್ಚರವಿರುವುದೂ ಬೇಡ (6.16); ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ-ವಿಹಾರ, ಕರ್ಮ, ನಿದ್ರೆ — ಯೋಗ ದುಃಖನಾಶಕ (6.17).

ಯೋಗದ ಅನುಭವ (6.18–6.28). ಚಿತ್ತ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ — ಆಗ ಯುಕ್ತ (6.18); ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾಗದ ದೀಪ (6.19); ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ (6.20); ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಸುಖ (6.21); ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಲಾಭವಿಲ್ಲ, ಭಾರೀ ದುಃಖವೂ ಅಲುಗಾಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ (6.22); duḥkha-saṃyoga-viyoga ವೇ ಯೋಗ — ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಬೇಸರವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ (6.23). ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡು (6.24); ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ (6.25); ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಓಡುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತರು (6.26); ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸುಖ (6.27); ಸುಲಭವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶದ ಸುಖ (6.28).

ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಭಗವಂತ (6.29–6.32). ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆತ್ಮ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ (6.29); ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಕಾಣುವವನಿಗೆ ನಾನು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ (6.30); ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ (6.31); ಎಲ್ಲರ ಸುಖ-ದುಃಖವನ್ನೂ ತನ್ನದರಂತೆ ಕಾಣುವವನು — ಪರಮ ಯೋಗಿ (6.32).

ಅರ್ಜುನನ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (6.33–6.45). "ಮನಸ್ಸು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಚಂಚಲ" (6.33–6.34) → "ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ವಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ" (6.35–6.36). "ನಡುವೆ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವನ ಗತಿ ಏನು?" (6.37–6.39) → "ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಎಂದಿಗೂ ದುರ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ" (6.40); ಪುಣ್ಯಲೋಕ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೆ ಅಥವಾ ಯೋಗಿಗಳ ಕುಲ (6.41–6.42); ಹಳೆಯ ಬುದ್ಧಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (6.43); ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (6.44); ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಪರಮ ಗತಿ (6.45).

ನಿಷ್ಕರ್ಷ (6.46–6.47). ಯೋಗಿ ತಪಸ್ವಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ — "ಯೋಗಿಯಾಗು" (6.46). ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ — ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುವವನು (6.47).