ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)ಅಧ್ಯಾಯ 6, ಶ್ಲೋಕ 5 (6.5)

"Ātmā" ಪದದ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳು. ಒಂದೇ ಪದ ಆರು ಬಾರಿ — ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸ್ವತಃ", ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಮನಸ್ಸು", ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಆತ್ಮ". ಶ್ಲೋಕದ ಸೌಂದರ್ಯ ಇದರಲ್ಲೇ ಇದೆ: ಎತ್ತುವವನೂ ನಾನೇ, ಏಳುವವನೂ ನಾನೇ.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು. Uddharet saṃsāra-sāgare nimagnam ātmanā ātmānaṃ … yogārūḍhatām āpādayet — ಸಂಸಾರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಬೇಕು, ಯೋಗಾರೂಢನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. Na hi anyaḥ kaścit bandhuḥ yaḥ saṃsāra-muktaye bhavati — ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಬಂಧುವೂ ಇಲ್ಲ; bandhur api tāvat mokṣaṃ prati pratikūla eva sneha-ādi-bandhanāyatanatvāt — ಬಂಧುಗಳೂ ಮೋಕ್ಷದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಡ್ಡಿಯೇ. ಮತ್ತು ಶತ್ರು: yaḥ anyaḥ apakārī bāhyaḥ śatruḥ so'pi ātma-prayukta eva — ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುವೂ ತನ್ನದೇ (ಕರ್ಮ)ದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ.

ಆಚಾರ್ಯ ರಾಮಾನುಜರು — ātmā = ಮನಸ್ಸು. Ātmanā manasā viṣayānanuṣaktena manasā ātmānam uddharet — ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಬೇಕು; tad-viparītena manasā ātmānaṃ na avasādayet — ವಿರುದ್ಧವಾದ (ಅಂಟಿಕೊಂಡ) ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೀಳಿಸಬಾರದು; ātmā eva mana eva hi ātmano bandhuḥ tad eva ātmano ripuḥ — ಮನಸ್ಸೇ ಮಿತ್ರ, ಮನಸ್ಸೇ ಶತ್ರು.

ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಶಂಕರರು — ತಾನೇ (ವಿವೇಕವೇ) ಸಂಸಾರದಿಂದ ಎತ್ತುವವನು, ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಬಂಧನವೂ ಅಡ್ಡಿ; ರಾಮಾನುಜರು — ಮನಸ್ಸು ಅನಾಸಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಅಥವಾ ಆಸಕ್ತವಾಗಿರುವುದೇ ಅದನ್ನು ಮಿತ್ರ ಅಥವಾ ಶತ್ರುವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ.