भगवद्गीता · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)अध्याय 6, श्लोक 5 (6.5)

"Ātmā" चे अनेक अर्थ. एकच शब्द सहा वेळा — कधी "स्वतः", कधी "मन", कधी "आत्मा". श्लोकाचे सौंदर्य यातच आहे: उचलणाराही मी, उठणाराही मी.

शंकराचार्य. Uddharet saṃsāra-sāgare nimagnam ātmanā ātmānaṃ … yogārūḍhatām āpādayet — संसार-सागरात बुडालेल्या स्वतःला स्वतःच वर उचलावे, योगारूढ करावे. Na hi anyaḥ kaścit bandhuḥ yaḥ saṃsāra-muktaye bhavati — संसारातून मुक्तीसाठी दुसरा कोणी बंधू नाही; bandhur api tāvat mokṣaṃ prati pratikūla eva sneha-ādi-bandhanāyatanatvāt — नातेवाईकही मोक्षाच्या मार्गात, स्नेहाच्या बंधनामुळे, बहुधा अडथळाच असतात. आणि शत्रू: yaḥ anyaḥ apakārī bāhyaḥ śatruḥ so'pi ātma-prayukta eva — बाहेरचा शत्रूही आपल्याच (कर्मां)मुळे प्रेरित असतो.

आचार्य रामानुज — ātmā = मन. Ātmanā manasā viṣayānanuṣaktena manasā ātmānam uddharet — विषयांना न चिकटलेल्या मनाने आत्म्याला वर उचलावे; tad-viparītena manasā ātmānaṃ na avasādayet — विरुद्ध (चिकटलेल्या) मनाने त्याला खाली पाडू नये; ātmā eva mana eva hi ātmano bandhuḥ tad eva ātmano ripuḥ — मनच मित्र आहे, मनच शत्रू.

फरक: शंकर — स्वतः (विवेक) हाच संसारातून उचलणारा, आणि स्नेह-बंधनही अडथळा; रामानुज — मनाचे अनासक्त किंवा आसक्त असणेच मित्र किंवा शत्रू बनवते.