ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)ଅଧ୍ୟାୟ 6, ଶ୍ଳୋକ 5 (6.5)

"Ātmā"ର ଅନେକ ଅର୍ଥ। ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ଛଅ ଥର — କେବେ "ନିଜେ", କେବେ "ମନ", କେବେ "ଆତ୍ମା"। ଶ୍ଳୋକର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏଥିରେ: ଉଠାଉଥିବା ମଧ୍ୟ ମୁଁ, ଉଠୁଥିବା ମଧ୍ୟ ମୁଁ।

ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ। Uddharet saṃsāra-sāgare nimagnam ātmanā ātmānaṃ … yogārūḍhatām āpādayet — ସଂସାରସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ନିଜକୁ ନିଜେ ଉପରକୁ ଉଠାନ୍ତୁ, ଯୋଗାରୂଢ଼ କରନ୍ତୁ। Na hi anyaḥ kaścit bandhuḥ yaḥ saṃsāra-muktaye bhavati — ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆଉ କେହି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ; bandhur api tāvat mokṣaṃ prati pratikūla eva sneha-ādi-bandhanāyatanatvāt — ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷର ମାର୍ଗରେ, ସ୍ନେହର ବନ୍ଧନ କାରଣରୁ, ପ୍ରାୟତଃ ବାଧା ହିଁ। ଆଉ ଶତ୍ରୁ: yaḥ anyaḥ apakārī bāhyaḥ śatruḥ so'pi ātma-prayukta eva — ବାହାରର ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜର ହିଁ (କର୍ମ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ।

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରାମାନୁଜ — ātmā = ମନ। Ātmanā manasā viṣayānanuṣaktena manasā ātmānam uddharet — ବିଷୟରେ ନ ଲାଗିଥିବା ମନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଉଠାନ୍ତୁ; tad-viparītena manasā ātmānaṃ na avasādayet — ବିପରୀତ (ଲାଗିଥିବା) ମନ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଖସାନ୍ତୁ ନାହିଁ; ātmā eva mana eva hi ātmano bandhuḥ tad eva ātmano ripuḥ — ମନ ହିଁ ମିତ୍ର, ମନ ହିଁ ଶତ୍ରୁ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ: ଶଙ୍କର — ନିଜେ (ବିବେକ) ହିଁ ସଂସାରରୁ ଉଠାଉଥିବା, ଆଉ ସ୍ନେହବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ବାଧା; ରାମାନୁଜ — ମନର ଅନାସକ୍ତ ବା ଆସକ୍ତ ହେବା ହିଁ ମିତ୍ର ବା ଶତ୍ରୁ କରେ।