ഭഗവദ്ഗീത · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)അദ്ധ്യായം 6, ശ്ലോകം 5 (6.5)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
ഉദ്ധരേദാത്മനാഽഽത്മാനം നാഽഽത്മാനമവസാദയേത്
ആത്മൈവ ഹ്യാത്മനോ ബന്ധുരാത്മൈവ രിപുരാത്മനഃ
॥ 6.5 ॥
uddharedātmanā''tmānaṃ nā''tmānamavasādayet
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ
പരിഭാഷ
"തന്നാൽത്തന്നെ തന്നെ ഉദ്ധരിക്കണം, തന്നെത്തന്നെ താഴ്ത്തരുത്; എന്തെന്നാൽ താൻതന്നെയാണ് തന്റെ മിത്രം, താൻതന്നെയാണ് തന്റെ ശത്രു."
ഭാവാർത്ഥം
"Ātmā"-യുടെ അനേകം അർത്ഥങ്ങൾ. ഒരേ വാക്ക് ആറ് തവണ — ചിലപ്പോൾ "സ്വയം", ചിലപ്പോൾ "മനസ്സ്", ചിലപ്പോൾ "ആത്മാവ്". ശ്ലോകത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം ഇതിലാണ്: ഉയർത്തുന്നതും ഞാൻ, ഉയരുന്നതും ഞാൻ.
ശങ്കരാചാര്യർ. Uddharet saṃsāra-sāgare nimagnam ātmanā ātmānaṃ … yogārūḍhatām āpādayet — സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയ തന്നെ സ്വയം ഉയർത്തണം, യോഗാരൂഢനാക്കണം. Na hi anyaḥ kaścit bandhuḥ yaḥ saṃsāra-muktaye bhavati — സംസാരത്തിൽനിന്നുള്ള മുക്തിക്ക് മറ്റൊരു ബന്ധുവുമില്ല; bandhur api tāvat mokṣaṃ prati pratikūla eva sneha-ādi-bandhanāyatanatvāt — ബന്ധുക്കൾപോലും മോക്ഷമാർഗ്ഗത്തിൽ, സ്നേഹബന്ധനം കാരണം, പലപ്പോഴും തടസ്സംതന്നെ. ശത്രുവും: yaḥ anyaḥ apakārī bāhyaḥ śatruḥ so'pi ātma-prayukta eva — പുറത്തുള്ള ശത്രുവും തന്റെതന്നെ (കർമ്മത്താൽ) പ്രേരിതനാണ്.
ആചാര്യ രാമാനുജൻ — ātmā = മനസ്സ്. Ātmanā manasā viṣayānanuṣaktena manasā ātmānam uddharet — വിഷയങ്ങളിൽ ഒട്ടാത്ത മനസ്സുകൊണ്ട് ആത്മാവിനെ ഉയർത്തണം; tad-viparītena manasā ātmānaṃ na avasādayet — വിപരീതമായ (ഒട്ടിയ) മനസ്സുകൊണ്ട് അതിനെ താഴ്ത്തരുത്; ātmā eva mana eva hi ātmano bandhuḥ tad eva ātmano ripuḥ — മനസ്സുതന്നെ മിത്രം, മനസ്സുതന്നെ ശത്രു.
വ്യത്യാസം: ശങ്കരൻ — സ്വയം (വിവേകം) തന്നെയാണ് സംസാരത്തിൽനിന്ന് ഉയർത്തുന്നത്, സ്നേഹബന്ധനവും തടസ്സം; രാമാനുജൻ — മനസ്സ് അനാസക്തമോ ആസക്തമോ ആകുന്നതാണ് അതിനെ മിത്രമോ ശത്രുവോ ആക്കുന്നത്.
AI-assisted draft translation — under review.