ಅಧ್ಯಾಯ 5ಕರ್ಮಸನ್ನ್ಯಾಸಯೋಗಃKarma Sannyasa Yoga

ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ (5.1–5.6). ಅರ್ಜುನನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ನೀನು ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಹೊಗಳುತ್ತೀಯೆ, ಯೋಗವನ್ನೂ ಹೊಗಳುತ್ತೀಯೆ; ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೋ ಅದೊಂದನ್ನು ಹೇಳು (5.1). ಕೃಷ್ಣ: ಎರಡೂ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕರ್ಮಯೋಗ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ವಿಶೇಷ (5.2). ಯಾರು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು ನಿತ್ಯಸಂನ್ಯಾಸಿ (5.3). ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎನ್ನುವವರು ಬಾಲಕರು, ಪಂಡಿತರಲ್ಲ (5.4–5.5). ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಸಂನ್ಯಾಸ ಕಠಿಣ; ಯೋಗಯುಕ್ತ ಮುನಿ ಬೇಗನೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ (5.6).

ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಲೂ ಅಲಿಪ್ತ (5.7–5.13). ಯೋಗಯುಕ್ತನು, ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮನು, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆತ್ಮವನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದವನು ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಲೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ (5.7). ತತ್ತ್ವವಿದನು — "ನಾನೇನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" — ನೋಡುತ್ತಾ, ಕೇಳುತ್ತಾ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು (5.8–5.9). ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಕರ್ಮ ಕಮಲದ ಎಲೆಯಂತೆ (5.10); ಯೋಗಿ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ (5.11); ಯುಕ್ತನು ನೈಷ್ಠಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಅಯುಕ್ತನು ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ (5.12). ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೇಹಿ ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ (5.13).

ಕರ್ತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ (5.14–5.17). ಪ್ರಭುವು ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನಾಗಲಿ, ಕರ್ಮವನ್ನಾಗಲಿ, ಫಲಸಂಯೋಗವನ್ನಾಗಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ — ಸ್ವಭಾವ ನಡೆಸುತ್ತದೆ (5.14); ವಿಭು ಯಾರ ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ (5.15); ಯಾರ ಅಜ್ಞಾನ ಅಳಿಯಿತೋ ಅವರ ಜ್ಞಾನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪರಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ (5.16); ತದ್ಬುದ್ಧಿ, ತದಾತ್ಮ, ತನ್ನಿಷ್ಠ, ತತ್ಪರಾಯಣ — ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿ (5.17).

ಸಮದರ್ಶನ (5.18–5.20). ವಿದ್ಯೆ-ವಿನಯಗಳುಳ್ಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸು, ಆನೆ, ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಶ್ವಪಾಕನಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ಸಮವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ (5.18); ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸಮತೆಯಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ — ನಿರ್ದೋಷ, ಸಮ ಬ್ರಹ್ಮ (5.19); ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ (5.20).

ಒಳಗಿನ ಸುಖ (5.21–5.26). ಹೊರಗಿನ ಸ್ಪರ್ಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾಸಕ್ತನು ಒಳಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ (5.21); ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಭೋಗಗಳು ದುಃಖದ ಮೂಲ, ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವುಳ್ಳವು (5.22); ಮರಣದವರೆಗೆ ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧದ ವೇಗವನ್ನು ಸಹಿಸುವವನು ಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸುಖಿ (5.23); ಅಂತಃಸುಖ, ಅಂತರಾರಾಮ, ಅಂತರ್ಜ್ಯೋತಿ — ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣ (5.24); ಸರ್ವಭೂತಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಋಷಿಗಳು (5.25); ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಮುಕ್ತ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣ ಎಲ್ಲೆಡೆ (5.26).

ಧ್ಯಾನದ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೊನೆ (5.27–5.29). ವಿಷಯಗಳು ಹೊರಗೆ, ದೃಷ್ಟಿ ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ, ಪ್ರಾಣ-ಅಪಾನ ಸಮ — ಇಚ್ಛೆ-ಭಯ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಮುನಿ ಸದಾ ಮುಕ್ತ (5.27–5.28). ನನ್ನನ್ನು ಯಜ್ಞ-ತಪಸ್ಸುಗಳ ಭೋಕ್ತನೆಂದೂ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಮಹೇಶ್ವರನೆಂದೂ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸುಹೃದನೆಂದೂ ತಿಳಿದು ಶಾಂತಿ (5.29).