ഭഗവദ്ഗീത · Purushottama Yogaഅദ്ധ്യായം 15, ശ്ലോകം 5 (15.5)
മൂല സംസ്കൃതം · ശ്രീഭഗവാന്
നിര്മാനമോഹാ ജിതസങ്ഗദോഷാഃ
അധ്യാത്മനിത്യാ വിനിവൃത്തകാമാഃ
ദ്വന്ദ്വൈര്വിമുക്താഃ സുഖദുഃഖസംജ്ഞൈഃ
ഗച്ഛന്ത്യമൂഢാഃ പദമവ്യയം തത്
॥ 15.5 ॥
nirmānamohā jitasaṅgadoṣāḥ
adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñaiḥ
gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat
പരിഭാഷ
"മാനവും മോഹവും ഇല്ലാത്തവർ, ആസക്തിയെന്ന ദോഷത്തെ ജയിച്ചവർ, എപ്പോഴും അധ്യാത്മത്തിൽ മുഴുകിയവർ, കാമനകൾ നിവർത്തിച്ചവർ, സുഖദുഃഖങ്ങൾ എന്ന ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തർ — ആ ഉണർവുള്ളവർ ആ അവിനാശിയായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു."
ഭാവാർത്ഥം
ശങ്കരാചാര്യർ. saṅga eva doṣaḥ saṅgadoṣaḥ — ആസക്തി തന്നെയാണ് ദോഷം; adhyātmanityāḥ paramātmasvarūpālocananityāḥ.
രാമാനുജാചാര്യർ. evaṃ māṃ śaraṇam upagamya — ഇപ്രകാരം എന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ച്; nirmānamohāḥ — nirgatānātmātmābhimānarūpamohāḥ — അനാത്മാവിനെ ആത്മാവായി കരുതുന്ന മോഹത്തിൽ നിന്ന് മുക്തർ; jitasaṅgadoṣāḥ — jitaguṇamayabhogasaṅgākhyadoṣāḥ.
ശ്രീധരസ്വാമി. jitaḥ putrādisaṅgarūpo doṣo yais te — പുത്രൻ മുതലായവരിലുള്ള ആസക്തിയെന്ന ദോഷത്തെ ജയിച്ചവർ; nivṛttāvidyāḥ santaḥ — അവിദ്യയിൽ നിന്ന് മുക്തർ.
മധുസൂദന സരസ്വതി. ഓരോ വിശേഷണത്തിനും സൂക്ഷ്മമായ നിർവചനം: jitasaṅgadoṣāḥ priyāpriyasaṃnidhāv api rāgadveṣavarjitāḥ — പ്രിയവും അപ്രിയവും മുന്നിൽ വന്നാലും രാഗദ്വേഷങ്ങളില്ലാത്തവർ; adhyātmanityāḥ paramātmasvarūpālocanatatparāḥ; ദ്വന്ദ്വം = śītoṣṇakṣutpipāsādibhiḥ — തണുപ്പും ചൂടും, വിശപ്പും ദാഹവും.
AI-assisted draft translation — under review.