भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 35 (2.35)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
भयाद् रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम्
॥ 2.35 ॥
bhayād raṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam
अनुवाद
"महारथी योद्धे समजतील की तू भीतीमुळे युद्धातून माघार घेतलीस; आणि ज्यांच्या दृष्टीने तू फार सन्माननीय होतास, त्यांच्या दृष्टीने तू क्षुद्र ठरशील."
भावार्थ
"Bhayāt" — भीतीमुळे. अर्जुनाचे खरे कारण करुणा होते (1.28). पण कृष्ण म्हणतात: जग तुझे मन पाहणार नाही — ते फक्त तुझे माघार घेणे पाहील आणि त्याला भीती समजेल. शंकराचार्य: कर्ण इत्यादींच्या भीतीमुळे — करुणेमुळे नव्हे — असे महारथी मानतील.
प्रतिष्ठेचे घसरणे. कौरवांमध्येही अर्जुन एक महान योद्धा म्हणून मानला जात असे (bahumata — अनेक गुणांचा मानला गेलेला). माघार घेतल्यावर तेच लोक त्याला लघु (हलका) समजतील.
हेतू आणि दिसणे. हा श्लोक एक कटू सत्य दाखवतो: आपल्या कामाचा अर्थ जग आपल्या हेतूंवरून नव्हे, तर आपल्या कामावरून लावते. करुणेपोटी घेतलेला निर्णयही बाहेरून भ्याडपणासारखा दिसू शकतो.
AI-assisted draft translation — under review.