भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 34 (2.34)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम्
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते
॥ 2.34 ॥
akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate
अनुवाद
"आणि लोक दीर्घकाळ तुझ्या अपकीर्तीची चर्चा करतील; आणि सन्माननीय व्यक्तीसाठी अपकीर्ती मृत्यूपेक्षाही वाईट आहे."
भावार्थ
"Sambhāvita" — सन्माननीय व्यक्ती. शंकराचार्य: जो धर्मात्मा, शूर इत्यादी गुणांनी सन्मानित आहे — अशा व्यक्तीसाठी अपकीर्ती मृत्यूपेक्षाही वाईट आहे: sambhāvitasya ca akīrteḥ varaṃ maraṇam.
"Avyayām" — स्थायी अपकीर्ती. लोक फक्त काही दिवस नव्हे — पिढ्यान्पिढ्या बोलतील. महाभारताच्या जगात कीर्ती (यश) हे जीवनातील एक मोठे मूल्य होते.
कृष्ण "लोक काय म्हणतील" याची भीती दाखवत आहेत का? हा प्रश्न उठणे स्वाभाविक आहे. संदर्भ पाहा: अर्जुनाने आपल्या युक्तिवादांत सामाजिक परिणामांना (कुलधर्म, समाज) फार महत्त्व दिले होते. कृष्ण त्याच स्तरावर उत्तर देतात — "समाजाच्या दृष्टीने पाहिलेस, तरीही तुझे माघार घेणे अपकीर्ती आणेल". हा युक्तिवाद लौकिक आहे (शंकर, 2.38); गीतेचे खोल उत्तर समतेत (2.38) आणि निष्काम कर्मात (2.47) आहे.
AI-assisted draft translation — under review.