भगवद्गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 13 (4.13)

श्लोकाचे दोन भाग. (1) चातुर्वर्ण्याची रचना — गुण आणि कर्म यांच्या विभागानुसार; (2) भगवान कर्ता असूनही अकर्ता.

परंपरागत टीका — जशा लिहिल्या आहेत तशा:

• शंकराचार्य: चार वर्ण ईश्वराने निर्माण केले — पुरुषसूक्तानुसार (brāhmaṇo 'sya mukham āsīt). गुणविभाग: सत्त्वप्रधान ब्राह्मण (शम, दम, तप आदी कर्मे), सत्त्वगौण रजःप्रधान क्षत्रिय (शौर्य, तेज), तमोगौण रजःप्रधान वैश्य (कृषी आदी), रजोगौण तमःप्रधान शूद्र (śuśrūṣaiva karma — केवळ सेवा). मग मुख्य प्रश्न: या सृष्टिकर्माने भगवान बांधले जातात का? उत्तर: māyā-saṃvyavahāreṇa — मायेच्या व्यवहारात कर्ता असूनही paramārthataḥ akartāram — परमार्थतः अकर्ता.
• मधुसूदन सरस्वती: त्याच प्रकारचा गुण-वर्ण विभाग; आणि ते म्हणतात की śarīrārambhaka-guṇa-vaiṣamyād api na sarve samāna-svabhāvāḥ — शरीर घडवणाऱ्या गुणांच्या असमानतेमुळे सर्वजण समान स्वभावाचे नसतात.
• मध्व: गुणविभाग त्याच क्रमाने, आणि कर्मविभाग 18.42 पासून पुढे सांगतील.
• आचार्य रामानुज: एक व्यापक वाचन — cāturvarṇya-pramukhaṃ brahmādi-stamba-paryantaṃ kṛtsnaṃ jagat — चार वर्ण ज्याची प्रमुख उदाहरणे आहेत, असे ब्रह्मदेवापासून गवताच्या काडीपर्यंत संपूर्ण जग, सत्त्व आदी गुण आणि त्यांना अनुरूप कर्मे यांच्या विभागानुसार मी निर्माण केले — आणि मीच त्याचे रक्षण आणि संहार करतो. त्याचा कर्ता असूनही मला अकर्ता जाण (कसे — 4.14).

प्रामाणिक निष्कर्ष: शास्त्रीय टीकाकार आपल्या काळाची सामाजिक व्यवस्था (जी व्यवहारात जन्माशी जोडलेली होती) या श्लोकाशी जोडतात, आणि शूद्रासाठी "सेवा" हे कर्म लिहितात. हा त्यांचा उल्लेख आहे — या पुस्तकाचे समर्थन नव्हे.