श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 14 (4.14)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते
॥ 4.14 ॥

na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā
iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate

अनुवाद

"मला कर्मे लिप्त करत नाहीत, ना मला कर्मफळाची लालसा आहे — अशा प्रकारे जो मला जाणतो, तो कर्मांनी बांधला जात नाही."

भावार्थ

दोन कारणे — आणि एक फळ. (1) कर्मे लिप्त करत नाहीत; (2) फळाची लालसा नाही; (3) जो असे जाणतो, तोही मुक्त.

शंकराचार्य — अहंकार आणि लालसा यांचा अभाव. Na māṃ tāni karmāṇi limpanti deha-ādy-ārambhakatvena ahaṅkārābhāvāt — अहंकार नसल्यामुळे कर्मे मला बांधत नाहीत (नवे शरीर घडवत नाहीत); na ca … spṛhā tṛṣṇā. जे संसारी "मी कर्ता" असा अभिमान आणि फळाची लालसा ठेवतात, त्यांना कर्मे बांधतात. आणि yaḥ anyo 'pi mām ātmatvena abhijānāti "nāhaṃ kartā na me karma-phale spṛhā" iti saḥ karmabhiḥ na badhyate — जो कोणीही मला आपला आत्मा म्हणून जाणतो — "मी कर्ता नाही, मला फळाची लालसा नाही" — तोही कर्मांनी बांधला जात नाही.

आचार्य रामानुज — सृष्टीची विविधता जीवांच्या कर्मामुळे. Na mat-prayuktāni imāni deva-manuṣyādi-vaicitryāṇi, sṛjyānāṃ puṇya-pāpa-rūpa-karma-viśeṣa-prayuktāni — देव, मनुष्य आदींची ही विविधता माझ्यामुळे नाही, निर्माण होणाऱ्या जीवांच्या स्वतःच्या पुण्य-पाप कर्मांमुळे आहे. म्हणून विविधतेसाठी मी कर्ता नाही. ते ब्रह्मसूत्र (2.1.34) उद्धृत करतात — vaiṣamya-nairghṛṇye na sāpekṣatvāt — ईश्वरावर विषमतेचा आणि क्रूरतेचा दोष नाही, कारण सृष्टी (जीवांच्या कर्माची) अपेक्षा ठेवते; आणि विष्णुपुराण (1.4.51–52) — भगवान सृष्टीचे nimitta-mātra (केवळ निमित्तकारण) आहेत, विविधतेचे प्रधान कारण जीवांच्या prācīna-karma-śaktayaḥ — जुन्या कर्मशक्ती आहेत.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा