भगवद्गीता · Raja Vidya Raja Guhya Yogaअध्याय 9, श्लोक 32 (9.32)

या श्लोकाच्या अर्थाविषयी टीकाकारांमध्ये मतभेद आहेत. आम्ही ते प्रामाणिकपणे, त्यांच्याच शब्दांत, देत आहोत — कारण लपवणे हाही एक प्रकारचा अप्रामाणिकपणा ठरेल.

शंकराचार्य "paapayonayaḥ" हे स्त्रिया, वैश्य आणि शूद्र यांचे विशेषण म्हणून वाचतात: pāpā yoniḥ yeṣāṃ te pāpayonayaḥ pāpajanmānaḥ; ke te iti? āha — striyaḥ vaiśyāḥ tathā śūdrāḥ; मग: te'pi yānti gacchanti parāṃ prakṛṣṭāṃ gatim — तेही सर्वोच्च गती प्राप्त करतात.

आचार्य रामानुज सुद्धा असेच: striyo vaiśyāḥ śūdrāḥ ca pāpayonayaḥ api māṃ vyapāśritya parāṃ gatiṃ yānti. (लक्षात ठेवा, 9.29 वर रामानुजच म्हणतात की भगवंत कोणालाही जाती, रूप, स्वभाव किंवा ज्ञान यांच्या आधारे "निम्न" मानून नाकारत नाहीत — पाहा 9.29.)

मधुसूदन सरस्वती "पापयोनी" ला वेगळी श्रेणी मानतात — pāpayonayo'ntyajās tiryañco vā jātidoṣeṇa duṣṭāḥ — आणि स्त्रिया-वैश्य-शूद्रांनाही त्यांच्या काळाच्या शास्त्रीय अधिकाराच्या दृष्टिकोनातून "निकृष्ट" म्हणतात (vedādhyayanādi-śūnyatayā nikṛṣṭāḥ). त्यांचा निष्कर्ष: te'pi yānti parāṃ gatiṃ.

श्रीधर स्वामी सुद्धा वेगळी श्रेणी: pāpayonayaḥ syuḥ nikṛṣṭajanmāno'ntyajādayo bhaveyuḥ; आणि म्हणतात की भक्ती duṣkulān apy anadhikāriṇo'pi saṃsārān mocayati.

अभिनवगुप्त "पापयोनी" म्हणजे पशु-पक्षी-सरपटणारे प्राणी मानतात (pāpayonayaḥ paśupakṣisarīsṛpādayaḥ) आणि जे लोक हे वाक्य केवळ द्विजांची प्रशंसा मानून स्त्रिया इत्यादींच्या मोक्षाला मर्यादा घालतात त्यांच्यावर टीका करतात — ते bhagavataḥ sarvānugrāhikāṃ śaktiṃ mitaviṣayatayā khaṇḍayantaḥ — भगवंतांच्या सर्वांवर अनुग्रह करणाऱ्या शक्तीला लहान करून टाकतात.

आनंदगिरी (शांकरभाष्याचे टीकाकार) एका वाक्यात सार देतात: bhaktyadhikāre jātiniyamo nāsti — भक्तीच्या अधिकारात जातीचा कोणताही नियम नाही.